Διπλωματική Εργασία γύρω από την εφαρμογή της τεχνολογίας “Αλυσίδα Κοινοποιήσεων” (“αλυσίδα μπλόκ” στο κείμενο), στην μέλλουσα Οικονομία. Σύντομη ιστορική αναδρομή του χρήματος. <\/p>\n
1
\nΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
\nΤμήμα Χρηματοοικονομικής & Τραπεζικής Διοικητικής
\nΠ. Μ. Σ Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη Επιχειρήσεων
\nΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
\n«Bitcoin, παραστατικό χρήμα και
\nαποκρατικοποίηση του χρήματος»<\/p>\n
Φοιτήτρια
\nΘεοδώρου Αλεξάνδρα<\/p>\n
Επιβλέπων Καθηγητής
\nΒολιώτης Δημήτριος<\/p>\n
Μέλη επιτροπής
\nΚαθηγητής Χ. Στεφανάδης, Λέκτορας Α. Μπότσαρη<\/p>\n
ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016
\n2
\nΣτην παρούσα εργασία αρχικά θα αναλύσουμε τα βασικά χαρακτηριστικά του
\nbitcoin, τον τρόπο παραγωγής bitcoins μέσα από την διαδικασία mining
\nκαθώς και τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης του
\nαποκεντρωμένου, διεθνώς διαδεδομένου ψηφιακού κρυπτονομίσματος.
\nΣτην συνέχεια εξετάζουμε την εξέλιξη του χρήματος από commodity money σε
\nτωρινό παραστατικό χρήμα το οποίο δεν έχει εσωτερική αξία, αλλά ονομάζεται
\nέτσι επειδή υπάρχει ένα κυβερνητικό διάταγμα ( “Fiat”) που δηλώνει ότι
\nαποτελεί νόμιμο νόμισμα για πληρωμές και συναλλαγές. Εξετάζουμε τις
\nκοινωνικές και οικονομικές συνέπειες του παραστατικού χρήματος αφού οι
\nκυβερνήσεις έχουν κίνητρο να αυξάνουν την νομισματική προσφορά για να
\nλύνουν πιεστικά βραχυπρόθεσμα οικονομικά προβλήματα.
\nΟλοκληρώνοντας, παρουσιάζουμε τη θέση του Hayek που θεωρεί ότι το
\nχρήμα δεν διαφέρει από τα άλλα αγαθά και ότι η παροχή χρήματος θα ήταν
\nπιο αποτελεσματική μέσω του ανταγωνισμού μεταξύ ιδιωτικών τραπεζών από
\nτο κρατικό μονοπώλιο έκδοσης χρήματος. Πως το σύστημα του free banking
\nεπιτυγχάνει μεγαλύτερη σταθερότητα στην αξία του νομίσματος; Παράλληλα
\nαναλύουμε τις απόψεις μεγάλων οικονομολόγων πάνω στην πρόταση του
\nHayek και συγκρίνουμε τον κανόνα του χρυσού με το σύστημα της
\nαποκρατικοποίησης νομίσματος. Στην τεχνολογική εποχή που ζούμε το
\nεπιχείρημα των competitive private currencies αποκτά νέα σημασία καθώς
\nσυνεχίζει με αμείωτο ρυθμό η εξερεύνηση της αγοράς στον κόσμο των
\nψηφιακών νομισμάτων.
\nΛέξεις Κλειδιά: Cryptography, decentralized, competitive note issue, fiat
\nstandard
\n3
\nΠεριεχόμενα
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο
\n: Bitcoin……………………………………………………………………………………………………………5
\n1.1 Bitcoin και ζήτηση για ιδιωτικό νόμισμα…………………………………………………………………………6
\n1.2 Βασικά Χαρακτηριστικά του Bitcoin……………………………………………………………………………..10
\nΑποκεντρωμένο σύστημα………………………………………………………………………………………12
\nPublic asset ledger………………………………………………………………………………………………….13
\n1.3 Τρόπος παραγωγής bitcoins και διεκπεραίωση συναλλαγών………………………………………..14
\n1.4 Η οικονομολογία του Bitcoin…………………………………………………………………………………………19
\nΠλεονεκτήματα του Bitcoin ως μέσο συναλλαγών……………………………………….………..22
\nΜειονεκτήματα του Bitcoin ως μέσο συναλλαγών………………………………………………..23
\nΠλεονεκτήματα του Bitcoin ως αποθήκευση αξιών…………………………………………….…24
\nΜειονεκτήματα του Bitcoin ως αποθήκευση αξιών ………………………………..……………26
\nΜονάδα μέτρησης (Unit of account)…………………………………………………………………..….27
\n1.5 Bitcoin και αποπληθωρισμός………………………………………………………………………………………..28
\n1.6 Συνοψίζοντας…………………………………………………………………………………………………….………….30
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο
\n:Παραστατικό Χρήμα………………………………………………………………………….…………34
\n2.1.Μορφές χρήματος……………………………………………………………………………………………………..…35
\n2.2. Η εξέλιξη του χρήματος……………………………………………………………………………………………….36
\n2.3.Καθιέρωση του παραστατικού νομισματικού προτύπου…………………………………………… .37
\n2.4Οι συνέπειες του παραστατικού χρήματος….……………………………………………………………….39
\n2.5 Η συνεργασία κράτους και τραπεζών στο υπάρχον σύστημα………………………………………44
\n2.6Ε Εναλλακτικές προτάσεις στον τωρινό κυβερνητικά ελεγχόμενο νομισματικό σύστημα
\nπαραστατικού χρήματος …………………………………………………………………………………………………….48
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο
\n:Αποκρατικοποίηση του χρήματος……………………………………………………………..…50
\n3.1. Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………………….. 50
\n3.2. Αναλύοντας τη θέση του Hayek…………………………………………………………………………… 52
\n3.3. Λειτουργία του συστήματος free banking …………………………………………………………….. 55
\nεκκαθαριστικός οίκος (clearing house)…………………………………………………………………..58
\nΤι γίνεται σε περίπτωση bank run…………………………………………………………………………..59
\n3.4 Friedman και Hayek στο σύστημα ανταγωνιστικών νομισμάτων………………………………….63
\nΗ λειτουργία του network effect στο χρήμα …………..……………………………………………..65
\nΑναλύοντας τις διαφορετικές θέσεις Friedman και Hayek……………………………………68
\n4
\n3.5 Η θέση του D.Howard στην αποκρατικοποίηση χρήματος του Hayek………………………….. 70
\n3.6 O κανόνας του χρυσού και η αποκρατικοποίηση χρήματος……….………………………….…….72
\nΤο άλυτο πρόβλημα με τον κανόνα του χρυσού…………………………………………………….73
\nΗ αποκρατικοποίηση του χρήματος είναι εξελικτική διαδικασία…………………………75
\nΟι αντιρρήσεις στην ιδέα της αποκρατικοποίησης του χρήματος………………………..76
\n3.7 Κυκλοφορία παράλληλων νομισμάτων στη χώρα μας;…………………………………………………78
\nΤα βασικά στοιχεία των παράλληλων νομισμάτων………………………………………………..79
\nΔύσκολο εγχείρημα να γίνει στην πράξη……………………………………………………………. …81
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο
\n: Bitcoin και η αποκρατικοποίηση χρήματος………………………………………………….82
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
\nΟ
\n: Συμπεράσματα…………………………………………………………………………………… 88
\nΒιβλιογραφική Έρευνα………………………………………………………………………………………………………..93
\n5
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο
\n: Bitcoin
\nΤο Bitcoin αποτελεί το πρώτο επιτυχημένο παράδειγμα της πιο πρόσφατης
\nμορφής ιδιωτικού νομίσματος, τα κρυπτονομίσματα (cryptocurrency), και είναι
\nριζοσπαστικό για πολλούς λόγους καθώς βασίζεται στις αρχές της ισχυρής
\nκρυπτογραφίας που ελέγχει τη δημιουργία και μεταφορά χρήματος και
\nπαράγεται με την μέθοδο της ψηφιακής εξόρυξης (mining). Είναι το πρώτο
\nιδιωτικό νομισματικό σύστημα πλήρως αποκεντρωμένο και δίνει την
\nδυνατότητα στους χρήστες να πραγματοποιούν ανώνυμες συναλλαγές. Το
\nBitcoin εφευρέθηκε το 2009 από έναν ανώνυμο προγραμματιστή με το
\nψευδώνυμο Satoshi Nakamoto και το κλειδί της καινοτομίας του σε σχέση με
\nτις προηγούμενες μορφές του ψηφιακού νομίσματος είναι ότι είναι πλήρως
\nαποκεντρωμένο καθώς το δίκτυο από μόνο του καθορίζει τον τρόπο
\nδημιουργίας του, κάνοντάς το ανθεκτικό στο κίνδυνο του πληθωρισμού και σε
\nενδεχόμενες οικονομικές κρίσεις.
\nΤο Bitcoin είναι μια νέα καινοτομία των τελευταίων ετών, η οποία
\nενεργοποιήθηκε από την ανάπτυξη των σύγχρονων τεχνολογιών και την
\nαύξηση της διείσδυσης του Διαδικτύου στον κόσμο. Χωρίς αυτή την ανάπτυξη,
\nη ύπαρξη και η χρήση του Bitcoin δεν είναι νοητή. Παρά το γεγονός αυτό, η
\nιδέα της δημιουργίας χρήματος με αυτό τον τρόπο είχε ήδη εφευρεθεί από τον
\nαρχαίο στοχαστή Πλάτωνα. Ο Πλάτωνας θεωρούσε την έννοια του χρήματος
\nμόνο ως μέσο συναλλαγών και όχι για απόκτηση πλούτου καθαυτού και ότι τα
\nχρήματα είναι μόνο ένα σύμβολο που εξακριβώνεται μέσω μιας συμφωνίας.
\nΘα πρέπει να σημειωθεί ότι η ιδέα του Πλάτωνα για την κυκλοφορία και την
\nαγοραστική δύναμη του χρήματος εγγυημένη από το νόμο και το κράτος, δεν
\nαντιστοιχεί με τις αρχές του Bitcoin διότι σε αυτή την περίπτωση και τα δύο
\nπαρέχονται από τις δυνάμεις της αγοράς και την εμπιστοσύνη των χρηστών
\nτου.(Kubat 2014)
\n6
\n1.1 Bitcoin και ζήτηση για ιδιωτικό νόμισμα
\nΗ ζήτηση για εναλλακτικές μορφές χρήματος θα οδηγήσει σε ένα κύμα
\n«ιδιωτικών» χρημάτων(Dowd 2014). Η καινοτομία των μη συμβατικών τύπων
\nχρήματος – όπως το Bitcoin – τροφοδοτήθηκε από την ύπαρξη περιορισμών
\nστην οικονομική ελευθερία. Η προσδοκία ότι το ιδιωτικό νόμισμα δεν θα χάσει
\nενδεχομένως την αξία του σε μονάδες αγοραστικής δύναμης σε αντίθεση με
\nτα κρατικά νομίσματα, η αύξηση του κρατικού ελέγχου στις
\nχρηματοοικονομικές συναλλαγές, οι περιορισμοί στο εμπόριο και η επιθυμία
\nγια καλύτερη ποιότητα χρήματος υπήρξαν οι κινητήριες δυνάμεις στην
\nαναδυόμενη αγορά για ιδιωτικές μορφές χρήματος. Το Bitcoin είναι μια νέα
\nεφεύρεση που δημιουργήθηκε για να εξυπηρετήσει την ζήτηση της αγοράς για
\nένα καλύτερο μέσο συναλλαγών.
\nΤο θέμα των ιδιωτικών χρημάτων εγείρει ένα σημαντικό θέμα ορισμού: τι
\nακριβώς είναι ιδιωτικό χρήμα; Στην μονογραφία του K. Dowd (2014), ο όρος
\nχρησιμοποιείται για να αναφερθεί σε ένα ευρέως αποδεκτό μέσο συναλλαγών
\nή πληρωμών που εκδίδεται από μη κυβερνητικούς οργανισμούς με την
\nαπουσία οποιωνδήποτε νομικών προνομίων. Ο όρος «ευρέως αποδεκτό
\nμέσο συναλλαγών» χρησιμοποιείται αντί για τον πιο τυποποιημένο ορισμό του
\n«γενικά αποδεκτό μέσο συναλλαγών», διότι καμία μορφή ιδιωτικού χρήματοςεκτός από τις τραπεζικές καταθέσεις οι οποίες συχνά υποστηρίζονται από
\nκάποια μορφή νομικού προνομίου ή εγγύησης –δεν μπορεί να είναι θεωρηθεί
\nως γενικά αποδεκτή. Αυτός ο ορισμός προϋποθέτει επίσης ότι τα νομίσματα
\nαυτά δεν έχουν απλώς εκδοθεί από μη-κυβερνητικούς οργανισμούς (τεχνικά
\nκαι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ είναι ένας ιδιωτικός οργανισμός,
\nόπως ήταν και η Τράπεζα της Αγγλίας μέχρι το 1946) αλλά θα πρέπει να
\nσυνυπάρχει η έννοια της απουσίας του νομικού προνομίου ή των κρατικών
\nεγγυήσεων. Μπορούμε λοιπόν να σκεφτούμε ότι το σύστημα αυτό λειτουργεί
\nστις παρυφές (τουλάχιστον) του επίσημου νομισματικού συστήματος και
\nανταγωνίζονται με τα επίσημης μορφής νομίσματα, αν και μερικά ιδιωτικά
\nνομίσματα έχουν τη δυνατότητα να εκτοπίσουν τις επίσημες μορφές
\nχρημάτων στο σύνολό τους.
\n7
\nΈνα επίμονο και πολύπλοκο θέμα των ιστορικών συστημάτων παροχής
\nιδιωτικού χρήματος είναι συχνά η δύσκολη σχέση τους με την κρατική
\nεξουσία. Το κράτος τυπικά έχει διττό ρόλο προς το μέρος τους. Στις
\nπερισσότερες περιπτώσεις, υπήρξε ενάντια στην δημιουργία και
\nχρησιμοποίηση αυτών ενώ σε άλλες περιπτώσεις συνέβαλε στη δημιουργία
\nτου είδους έστω και εν αγνοία του. Από τη μία πλευρά, η τυπική αντίδραση
\nτου κράτους ήταν να εξαλείψει τα ιδιωτικής μορφής νομίσματα. Το σύνηθες
\nκίνητρο ήταν το προφανές: τα ιδιωτικά νομισματικά συστήματα συχνά
\nθεωρούνται ως μια απειλή στην ικανότητα του κράτους να αυξήσει το εκδοτικό
\nτου προνόμιο και προσβολή στα προνόμια που κατέχει. Από την άλλη
\nπλευρά, αν και η κατάσταση ποτέ δεν έθεσε ως στόχο να γίνει αυτό, ήταν το
\nκράτος αυτό που επέτρεψε στα ιδιωτικά νομισματικά συστήματα να
\nεμφανιστούν δημιουργώντας τις συνθήκες όπως η περίπτωση των bills of
\nexchange system στο Lancashire στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα που
\nπροέκυψε για να καλύψει ένα κενό που δημιουργήθηκε από την άρνηση της
\nΤράπεζας της Αγγλίας για την σωστή εξυπηρέτηση της περιοχής σε
\nσυνδυασμό με τη νομική αδυναμία των άλλων τραπεζών για να το πράξουν.
\nΤα κράτη θα ήταν φρόνιμο να επιτρέπουν τους ίσους όρους ανταγωνισμού
\nόσον αφορά τις ιδιωτικές μορφές χρήματος. Για πολύ καιρό η κυβέρνηση και
\nοι κεντρικές τράπεζες έχουν καταστείλει τον ανταγωνισμό μεταξύ των
\nκρατικών και των ιδιωτικών νομισμάτων ενώ θα έπρεπε να τον ενθαρρύνουν
\nκαθώς τις αναγκάζει να προσφέρουν στους καταναλωτές μεγαλύτερη επιλογή
\nκαι βελτιωμένη ποιότητα. Η εξασθενημένη τους ικανότητα να διατηρούν
\nσταθερή την αξία του κρατικού νομίσματος, οι ολοένα και μεγαλύτεροι
\nπεριορισμοί στη χρηματοδότηση, οι καταπιεστικοί φόροι και η έλλειψη
\nοικονομικής ιδιωτικότητας (financial privacy) έχουν οδηγήσει τους πολίτες σε
\nαυξανόμενη απογοήτευση από τα ελεγχόμενα από το κράτος χρήματα. Η
\nανώτερη ποιότητα των ιδιωτικών μορφών χρήματος σε συνδυασμό με την
\nοικονομική ελευθερία που προσφέρουν οδήγησε στην αύξηση της ζήτησης
\nτους.
\nH Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ορίζει την έννοια του εικονικού νομίσματος
\nστην ανάλυσή της ως «ένα είδος ψηφιακού χρήματος που δεν διέπεται από
\n8
\nκανονισμούς, το οποίο είναι εγγεγραμμένο και συνήθως ελεγχόμενο από τους
\nπρογραμματιστές αυτού, και το οποίο χρησιμοποιείται και είναι αποδεκτό από
\nτην συγκεκριμένη εικονική κοινότητα». Ωστόσο, αυτός δεν είναι ο επίσημος
\nνομικός ορισμός, αλλά μόνο εννοιολογική διευκρίνιση. Σε όρους του ορισμού
\nτης ΕΚΤ το bitcoin ανήκει στην κατηγορία των εικονικών νομισματικών
\nσυστημάτων με αμφίδρομη ροή. Αυτό αντανακλά το γεγονός ότι νομίσματα
\nπληρωμών και συναλλαγών μπορούν να ανταλλάσσονται για Bitcoin και
\nαντίστροφα, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αγορά αγαθών και
\nυπηρεσιών στην πραγματική οικονομία.
\nΕίναι χρήσιμο να αναφερθούμε εν συντομία στην έννοια της καταναλωτικής
\nεμπιστοσύνης. Αν και η έννοια αυτή δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί και ανήκει
\nστον τομέα της ψυχολογίας, είναι ο βασικός θεμέλιος λίθος της λειτουργίας
\nτων αγορών καθώς το σύνολο του τραπεζικού ή του χρηματοπιστωτικού
\nσυστήματος βασίζεται στην καταναλωτική εμπιστοσύνη. Μια ενδεχόμενη
\nαπώλεια πελατείας είναι αναπόφευκτη όταν υφίσταται απώλεια της
\nεμπιστοσύνης προς την τράπεζα. Ομοίως, η νομική αξία του χρήματος
\nβασίζεται στην εμπιστοσύνη που παρέχει η αγορά, παρά στους νόμους που
\nδιέπουν την νομισματική κυκλοφορία. Η αξία του δολαρίου και του ευρώ είναι
\nδιαμορφωμένη από τις δυνάμεις της αγοράς στις διεθνείς αγορές
\nσυναλλάγματος. Το ερώτημα είναι γιατί οι χρήστες αποζητούν το Bitcoin ως
\nένα εναλλακτικό μέσο πληρωμών.
\nΤο παρακάτω γράφημα δείχνει τον αριθμό των συναλλαγών με Bitcoin, το
\nοποίο το 2014 παρουσιάζει μάλλον μια στάσιμη τάση. Είναι αναμφισβήτητο
\nότι με το σημερινό αριθμό των συναλλαγών, 60.000-70.000 μέσα σε μια
\nημέρα, το Bitcoin αποτελεί ένα περιορισμένης χρήσης μέσο πληρωμών
\nπαγκοσμίως (σε σύγκριση με τις πληρωμές με Visa που επεξεργάζεται
\nπερίπου 2.000 συναλλαγές ανά δευτερόλεπτο), αλλά εξακολουθεί να είναι ένα
\nφαινόμενο που χρήζει προσοχής. (Kubat 2014)
\n9
\nNumber of Bitcoin transaction per day
\nΟ λόγος που δημιουργείται αυτή η απαίτηση για μια εναλλακτική λύση είναι η
\nδυσπιστία στο υπάρχον νόμισμα πληρωμών και συναλλαγών (legal tender).
\nΑυτό μπορεί να ακούγεται παράξενο σε μια εποχή όπου η επίτευξη χαμηλού
\nπληθωρισμού αποτελεί τον κύριο στόχο των κεντρικών τραπεζών. Η
\nδυσπιστία προέρχεται από την αύξηση των ισολογισμών των κεντρικών
\nτραπεζών, που προσπαθούν με την υπερπροσφορά χρήματος στην
\nοικονομία να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη. Κατά συνέπεια γίνεται
\nαισθητός ο κίνδυνος υποτίμησης του νομίσματος και η συνεπακόλουθη
\nυποτίμηση των αποταμιεύσεων του πληθυσμού, λόγω της αύξησης της
\nπροσφοράς χρήματος μέσα από αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και
\nλόγω του μονοπωλιακού ελέγχου που διατηρούν και οι υπερχρεωμένες
\nκυβερνήσεις που επιδιώκουν να λύσουν τα προβλήματά τους μέσα από το
\nχειρισμό του χρήματος. Το κύριο πλεονέκτημα του Bitcoin είναι η απουσία
\nοποιασδήποτε ανάγκης για εμπιστοσύνη. “Το bitcoin είναι τόσο διαφανές και
\nχωρίς καμία δυνατότητα να κυβερνηθεί από οποιαδήποτε οργάνωση, που
\nθέτει το ίδιο την αξιοπιστία του ». (Bitcoin.org).
\n10
\n1.2 Βασικά χαρακτηριστικά του Bitcoin
\nTo bitcoin αποτελεί ένα αποκεντρωμένο ψηφιακό νόμισμα. Αυτό σημαίνει ότι
\nδεν υπάρχει κανένα πρόσωπο ή φορέας πίσω από αυτό, είτε να το στηρίζει ή
\nνα έχει τον έλεγχο του. Ούτε υποστηρίζεται από τα φυσικά αγαθά, όπως για
\nπαράδειγμα πολύτιμα μέταλλα. Αυτό μπορεί να φαίνεται παράδοξο με την
\nπρώτη ματιά και δημιουργεί μια σειρά από ερωτήματα όπως πώς θα
\nμπορούσε να υπάρχει αν κανείς δεν το ελέγχει; Ποιος το δημιούργησε τότε;
\nΠώς ο δημιουργός του έχασε τον έλεγχό του;
\nΗ απάντηση σε αυτό το φαινομενικά παράδοξο είναι ότι το Bitcoin είναι απλά
\nένα πρόγραμμα υπολογιστή. Το πρόγραμμα έχει ένα δημιουργό (ή
\nδημιουργούς), αλλά η ταυτότητά του δεν είναι γνωστή, όπως ο ίδιος
\nκυκλοφόρησε το λογισμικό του bitcoin χρησιμοποιώντας ένα ψευδώνυμο:
\nSatoshi Nakamoto. To Bitcoin με τη στενή έννοια δεν ελέγχεται από κανέναν.
\nΟ δημιουργός δεν μπορούσε να χάσει τον έλεγχό του, γιατί αυτός ο κώδικας
\nδεν του ανήκει. Ο κώδικας είναι open source και ως εκ τούτου ανήκει στο
\nευρύτερο κοινό.
\nΈνα από τα πιο καινοτόμα χαρακτηριστικά του Bitcoin είναι ότι είναι
\nαποκεντρωμένο (decentralized). Δεν υπάρχει κάποιος κεντρικός server
\nόπου το Bitcoin είναι σε λειτουργία. Το Bitcoin λειτουργεί μέσα από ένα δίκτυο
\npeer-to-peer των συνδεδεμένων υπολογιστών. Eίναι το πρώτο ψηφιακό
\nνόμισμα σχεδιασμένο με έναν αποκεντρωμένο τρόπο, ένα τεχνολογικό
\nεπίτευγμα. Το Bitcoin δημιουργεί το δικό του νόμισμα που ονομάζεται bitcoin,
\nμε μικρό b. Η δημιουργία του νομίσματος είναι συνυφασμένη με τον τρόπο
\nλειτουργίας του συστήματος, καθώς εξυπηρετεί δύο σκοπούς ταυτόχρονα.
\nΠρώτον, χρησιμεύει για να αντιπροσωπεύσει την αξία του. Δεύτερον, η
\nέκδοση νέων bitcoins χρησιμοποιείται για να ανταμείψει τους διαχειριστές του
\nγια την προστασία του διανεμόμενου δικτύου. Αυτές οι δύο λειτουργίες δεν
\nμπορούν να διαχωριστούν χωρίς να αλλάξει σημαντικά ο σχεδιασμός του.
\nΗ καρδιά του δικτύου Bitcoin είναι μια βάση δεδομένων (blockchain) που
\nκαταγράφει τις συναλλαγές που έχουν εκτελεστεί στο παρελθόν, καθώς και
\nτους τωρινούς κατόχους κεφαλαίων. Αυτή η βάση δεδομένων μερικές φορές
\n11
\nονομάζεται γενικό καθολικό (λογιστικό βιβλίο), επειδή περιλαμβάνει τις
\nσυμμετοχές που εκπροσωπούν τους ιδιοκτήτες των κεφαλαίων. Το Bitcoin δεν
\nείναι η πρώτη κατανεμημένη (distributed) βάση δεδομένων που έχει
\nδημιουργηθεί. Ωστόσο, οι απαιτήσεις μιας οικονομικής βάσης δεδομένων είναι
\nδιαφορετικές από εκείνες άλλων εφαρμογών, όπως της κοινής χρήσης
\nαρχείων ή των συστημάτων ανταλλαγής μηνυμάτων. Ειδικότερα, μια
\nοικονομική βάση δεδομένων πρέπει να είναι ανθεκτική απέναντι σε χρήστες
\nπου θα προσπαθήσουν να επανεπενδύσουν τα ίδια νομίσματα, κάτι το οποίο
\nαντιμετωπίζεται αποτελεσματικά από το σύστημα του Bitcoin.
\nΜερικοί κριτικοί έχουν υποστηρίξει ότι Bitcoin είναι ένα σύστημα Ponzi το
\nοποίο δεν ισχύει, διότι σε ένα σύστημα Ponzi υπάρχει ένας κεντρικός φορέας
\nπου καταβάλλει τις αποδόσεις που προέρχονται από νέες εισροές κεφαλαίων
\nστους τωρινούς επενδυτές. Αρχικά, στο Bitcoin δεν υπάρχει κάποιος
\nκεντρικός φορέας που μπορεί να επωφεληθεί από τη μεταφορά κεφαλαίων.
\nΔεύτερον, δεν υπάρχει κάποιος μηχανισμός για να εξάγει πόρους από νέες
\nεπενδύσεις ώστε να πληρώσει τις αποδόσεις των επενδεδυμένων κεφαλαίων.
\nΤα μόνα κεφάλαια που αναγνωρίζονται στο πρωτόκολλο του Bitcoin είναι τα
\nbitcoin νομίσματα. Η μεταφορά των bitcoins πραγματοποιείται από τους
\nχρήστες κατά βούληση τους: το πρωτόκολλο δεν μπορεί από μόνο του να
\nκάνει μεταφορές κεφαλαίων μεταξύ των χρηστών. Τρίτον, μια νέα επένδυση
\nστο Bitcoin είναι πάντα συμφωνημένη με μια άλλη δηλαδή οι επενδυτές που
\nτοποθετούν τα χρήματα τους σε bitcoins συνήθως λειτουργούν σε ένα πλαίσιο
\nανταλλαγής όπου μπορούν να αγοράσουν τα bitcoins από άλλο επενδυτή, ο
\nοποίος πραγματοποιεί αντίστοιχη πώληση.
\nΩστόσο, το bitcoin μπορεί να είναι μια φούσκα. Αν δηλαδή η αξία του πέσει,
\nμείνει σταθερή ή αυξηθεί εξαρτάται από το αν τα bitcoins χρησιμοποιηθούν
\nστο μέλλον για διαφορετικές εφαρμογές. Υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες
\nεφαρμογές για το Bitcoin, εκ των οποίων η πιο απλή (αλλά όχι και η μοναδική)
\nείναι ότι χρησιμεύει ως μέσο συναλλαγών και ως μέσο αποθήκευσης αξιών
\n(store of value).
\nΤέλος, το Bitcoin δεν είναι απλώς ένα νόμισμα, αλλά μια ολόκληρη υποδομή
\nπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μεταφέρουμε αξία με ψηφιακό τρόπο.
\n12
\nΑποκεντρωμένο σύστημα Τα περισσότερα νομίσματα που
\nχρησιμοποιούνται σήμερα είναι fiat currencies, όπου η έκδοσή τους
\nκαθορίζεται από την κυβέρνηση και η προσφορά τους ελέγχεται από μία
\nκεντρική τράπεζα. Το Bitcoin βασίζεται σε ένα peer-to-peer δίκτυο
\nυπολογιστών που “τρέχουν” το λογισμικό. Αυτοί oι υπολογιστές ονομάζονται
\nκόμβοι (nodes). Οι συμμετέχοντες στο δίκτυο μπορεί να πραγματοποιούν
\nαυτές τις διεργασίες για διαφορετικούς σκοπούς: για το κέρδος, όπως στην
\nπερίπτωση των miners, για τη διαχείριση των full-node wallets, ή για την
\nσυλλογή και μελέτη πληροφοριών σχετικά με το δίκτυο.
\nΟ έλεγχος σε ένα κεντρικό σύστημα συνήθως πραγματοποιείται από ένα
\nίδρυμα ή μια μικρή ομάδα ανθρώπων και κατά συνέπεια οι αλλαγές σε ένα
\nκεντρικό σύστημα είναι σχετικά μια πιο απλή διαδικασία λήψης και εφαρμογής
\nκάποιων αποφάσεων. Από την άλλη ο έλεγχος σε ένα peer-to-peer δίκτυο
\nείναι πιο ιδιαίτερος καθώς για να πραγματοποιηθούν αλλαγές πρέπει να
\nυπάρχει συμφωνία από την πλειοψηφία των χρηστών κατ’ ελάχιστο ενώ εάν
\nμια ισχυρή μειοψηφία διαφωνεί με την αλλαγή, η εφαρμογή της θα είναι
\nδύσκολη από τεχνικής πλευράς καθώς το δίκτυο διατρέχει τον κίνδυνο
\nδιάσπασης.
\nΈνα πλεονέκτημα αυτού του αποκεντρωτικού χαρακτήρα της εξουσίας είναι
\nότι οι αλλαγές που έρχονται σε αντίθεση με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας
\nτων χρηστών θα απορριφθούν. Αντίθετα, σε συστήματα κεντρικής εξουσίας
\nμερικές φορές τα αποτελέσματα μπορεί να είναι αρνητικά για την πλειοψηφία
\nτων πολιτών όπως η υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος που συνήθως
\nοδηγεί σε υψηλό πληθωρισμό.
\nΈνα άλλο χαρακτηριστικό των αποκεντρωμένων συστημάτων είναι η
\nανθεκτικότητά τους, η αντοχή τους ενάντια σε επιθέσεις είτε από εσωτερικές ή
\nαπό εξωτερικές δυνάμεις. Αυτό το χαρακτηριστικό μπορεί να ήταν κρίσιμο για
\nτην ύπαρξη του Bitcoin. Προηγούμενες προσπάθειες για τη δημιουργία
\nψηφιακών νομισμάτων καταπνίγηκαν από τις κυβερνήσεις. Η τεχνολογία για
\nτην ασφαλή μεταφορά αξίας (κρυπτογραφικά) με ψηφιακό τρόπο ήταν
\nδιαθέσιμη πολλά χρόνια πριν από τη δημιουργία του Bitcoin . Ωστόσο, πάντα
\nαπαιτείται η δημιουργία ενός κεντρικού έμπιστου τμήματος. Το Bitcoin όχι
\n13
\nμόνο δεν χρειάζεται κάτι τέτοιο αλλά είναι επίσης σχεδιασμένο να αντέχει στις
\nεπιθέσεις των κακόβουλων συμμετεχόντων στο peer-to-peer δίκτυο και εφ
\n‘όσον οι τελευταίοι δεν ελέγχουν την πλειοψηφία του δικτύου οι επιθέσεις
\nαυτές δεν θα πετύχουν.
\nΤο κύριο τεχνολογικό επίτευγμα που επιτυγχάνεται με το Bitcoin είναι η
\nεπίλυση του προβλήματος του double spending των δαπανών σε μια
\nκατατετμημένη οικονομική βάση. Αυτή είναι σχετικά απλή διαδικασία ελέγχου
\nσε ένα κεντρικό σύστημα, καθώς οι συναλλαγές καταγράφονται σε μια
\nκεντρική βάση δεδομένων και οι μελλοντικές προσπάθειες δαπανών
\nελέγχονται πρώτα από αυτή τη βάση δεδομένων. Σε ένα αποκεντρωμένο
\nσύστημα, είναι δύσκολο υπολογιστικά να διατηρηθεί μια συνεπής βάση
\nδεδομένων αλλά το bitcoin μέσω της blockchain καταφέρνει να επιλύει
\nαποτελεσματικά αυτό το πρόβλημα.
\nΛογισμικό ανοιχτού κώδικα Τo Bitcoin είναι ένα λογισμικό ανοικτού κώδικα.
\nΤα λογισμικά ανοικτού κώδικα καθιστούν διαθέσιμο τον πηγαίο κώδικα στον
\nοποιονδήποτε να τον χρησιμοποιήσει, τροποποιήσει και να αναδιανείμει
\nδωρεάν. Μερικά γνωστά open source προϊόντα λογισμικού αποτελούν τα
\nλειτουργικά συστήματα Linux και Android ή το πρόγραμμα περιήγησης
\nFirefoχ. Ο στόχος του ανοιχτού κώδικα είναι να κάνει μια ανάπτυξη λογισμικού
\nπαρόμοια με μια πρωτοπόρα έρευνα. Με τη δημοσίευση του πηγαίου κώδικα
\nστον οποιονδήποτε να δει και να ελέγξει αυτό έχει ως στόχο να αυξήσει την
\nποιότητα του λογισμικού που χρησιμοποιείται. Το κρυπτογραφικό λογισμικό
\nανοικτού κώδικα έχει το πλεονέκτημα ότι επιτρέπει στους χρήστες να
\nελέγχουν ότι ο κώδικας δεν περιέχει κάποια κερκόπορτα ή αδυναμίες σε
\nθέματα ασφαλείας.
\nPublic asset ledger Η καρδιά του Bitcoin είναι μια διαμοιρασμένη
\n(distributed) βάση δεδομένων που κρατά ένα αντίγραφο του αρχείο των
\nκοινών συναλλαγών (common asset ledger). Όπως διανέμεται αυτή η βάση
\nδεδομένων, κάθε συμμετέχων στο δίκτυο (κόμβος) κρατά ένα αντίγραφό
\nαυτής. Αντίγραφα αυτής της βάσης δεδομένων που τηρούνται από τους
\nδιαφορετικούς κόμβους είναι συνεπή με το σχεδιασμό του δικτύου. Από την
\nάλλη πλευρά, κάθε χρήστης έχει τον έλεγχο των ιδίων κεφαλαίων του μέσω
\n14
\nενός κρυπτογραφικού ιδιωτικού κλειδιού. Όταν ένας χρήστης επιθυμεί να
\nδαπανήσει κάποια χρήματα, πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτό το ιδιωτικό κλειδί
\nγια να υπογράψει ένα μήνυμα που θα δηλώνει το παραλήπτη των κεφαλαίων
\nκαθώς και το ποσό της μεταφοράς. Ο χρήστης δημοσιοποιεί αυτό το
\nυπογεγραμμένο μήνυμα στο δίκτυο και κάθε συμμετέχων του δικτύου
\nλαμβάνει ένα αντίγραφό του. Στη συνέχεια, κάθε κόμβος μπορεί να ελέγξει
\nανεξάρτητα την εγκυρότητα του μηνύματος και να ενημερώσει αναλόγως την
\nεσωτερική του βάση δεδομένων.
\nΣτα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά συστήματα, η αξία αποτυπώνεται σε
\nβιβλία (βάσεις δεδομένων) που διαχειρίζονται τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
\nΟι χρήστες πρέπει να έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά τα χρηματοπιστωτικά
\nιδρύματα ότι οι βάσεις δεδομένων που τηρούν δεν θα παραβιαστούν είτε από
\nεσωτερικούς ή από εξωτερικούς εισβολείς. Τα πρωτόκολλα και οι διαδικασίες
\nασφαλείας που χρησιμοποιούν δεν αποκαλύπτονται στο ευρύ κοινό. Σε
\nαντίθεση, το Bitcoin κάνει την βάση δεδομένων δημόσια και δημιουργεί ένα
\nπρωτόκολλο λογισμικού ανοιχτού κώδικα για να το ασφαλίσει. Αυτό το
\nπρωτόκολλο έχει σχεδιαστεί για να μπορούν να αντιμετωπιστούν τυχόν
\nεισβολείς που συμμετέχουν στο δίκτυο. Όλα τα δεδομένα που διαχέονται
\nμέσω του δικτύου Bitcoin είναι δημόσια, εκτός από τις ταυτότητες των
\nχρηστών πίσω από τις συναλλαγές καθώς δεν χρησιμοποιεί προσωπικές
\nπληροφορίες για τον εντοπισμό των κάτοχων των κεφαλαίων αλλά
\nδιευθύνσεις bitcoin. (Franco 2014)
\n1.3 Τρόπος παραγωγής bitcoins και διεκπεραίωση
\nσυναλλαγών
\nΤο Bitcoin είναι πιθανώς η μεγαλύτερη αλλαγή στο χρηματοοικονομικό
\nσύστημα εδώ και έναν αιώνα. Μεγαλύτερη, ενδεχομένως, και από την πρώτη
\nεμφάνιση των πιστωτικών καρτών. το Bitcoin είναι ένα εντελώς ψηφιακό
\nνόμισμα. Δεν υπάρχει επισήμως σε καμία φυσική μορφή, κερμάτων ή
\nχαρτονομισμάτων. Δεν παράγεται από καμία συγκεκριμένη χώρα. Δεν
\nελέγχεται από καμία συγκεκριμένη τράπεζα. Η παραγωγή του, η αποθήκευσή
\n15
\nτου, και η διακίνησή του, και όλες οι συναλλαγές με αυτό γίνονται
\nαποκλειστικά σε ηλεκτρονική μορφή.
\nΓια να είμαστε πιο ακριβείς και επιστημονικοί, το Bitcoin είναι ένα peer-to-peer
\nσύστημα πληρωμών και ένα ψηφιακό συνάλλαγμα ανοιχτού κώδικα.
\nΟυσιαστικά ανήκει στην κατηγορία cryptocurrency, καθώς χρησιμοποιεί
\nμεθόδους κρυπτογραφίας για τη δημιουργία και διαχείριση των χρημάτων, και
\nγια την επιβεβαίωση της εγκυρότητας των συναλλαγών. Ο τρόπος να
\nαποθηκεύσουμε τα bitcoin και να κάνουμε αγορές με αυτά είναι ένα ψηφιακό
\n“πορτοφόλι” (bitcoin wallet). Το πορτοφόλι αυτό μπορεί να βρίσκεται είτε σαν
\nπρόγραμμα στον υπολογιστή μας, είτε να φιλοξενείται σε κάποια ιστοσελίδα,
\nπχ ένα Bitcoin Exchange. Κάθε Bitcoin wallet έχει μια μοναδική διεύθυνση, η
\nοποία χρησιμοποιείται για να γίνονται οι μεταφορές bitcoins ανώνυμα.
\nΟυσιαστικά, το σύνολο των bitcoin είναι μοιρασμένο στα Bitcoin wallets των
\nατόμων και των εταιρειών που συμμετέχουν στο δίκτυο του νομίσματος. Γι’
\nαυτό λέμε πως το σύστημα είναι της μορφής peer to peer, καθώς εξαρτάται
\nαπό τους χρήστες (peers) και όχι από κάποιο κεντρικό server πχ μιας
\nτράπεζας.
\nΌταν γίνεται μια συναλλαγή (πχ μια αγοραπωλησία) με Bitcoin, το σύστημα
\nεπιβεβαιώνει τις διευθύνσεις των δύο διαφορετικών wallets, του αγοραστή και
\nτου πωλητή. Στη συνέχεια, χρειάζεται να γίνουν κάποιοι περίπλοκοι
\nμαθηματικοί υπολογισμοί, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η εγκυρότητα της
\nσυναλλαγής. Οι υπολογισμοί αυτοί είναι απαραίτητοι για τους αλγόριθμους
\nκρυπτογράφησης που προστατεύουν το σύστημα, οι οποίοι βασίζονται σε
\n16
\nμαθηματικά πρωτόκολλα ασφαλείας. Αφότου γίνουν οι πράξεις, κάθε έγκυρη
\nσυναλλαγή καταγράφεται. Τα δεδομένα της καταγραφής της συναλλαγής
\n(block) προστίθεται σε ένα δημόσιο αρχείο καταγραφών (log) που ονομάζεται
\nblockchain. Η αλυσίδα των μπλοκ (blockchain) είναι ένα κοινόχρηστο δημόσιο
\nλογιστικό βιβλίο πάνω το οποίο βασίζεται ολόκληρο το δίκτυο Bitcoin. Όλες οι
\nεπιβεβαιωμένες συναλλαγές συμπεριλαμβάνονται στην αλυσίδα των μπλοκ.
\nΜε αυτό τον τρόπο, τα πορτοφόλια Bitcoin μπορούν να υπολογίζουν το
\nδιαθέσιμο υπόλοιπο και οι νέες συναλλαγές μπορούν να επαληθεύονται ,ότι
\nδαπανώνται bitcoins τα οποία στην πραγματικότητα κατέχονται από αυτόν
\nπου τα δαπανά. Η ακεραιότητα και η χρονολογική σειρά της αλυσίδας των
\nμπλοκ εφαρμόζονται μέσω της κρυπτογραφίας.
\nΜια συναλλαγή είναι μια μεταφορά αξίας μεταξύ πορτοφολιών Bitcoin η οποία
\nσυμπεριλαμβάνεται στην αλυσίδα των μπλοκ (block chain). Τα πορτοφόλια
\nBitcoin κρατάνε ένα μυστικό κομμάτι δεδομένων που ονομάζεται ιδιωτικό
\nκλειδί ή φύτρο (seed), το οποίο χρησιμοποιείται για να υπογράψει συναλλαγές
\nπαρέχοντας μια μαθηματική απόδειξη η οποία έχει προέλθει από το
\nπορτοφόλι του ιδιοκτήτη. Η υπογραφή επίσης εμποδίζει τη συναλλαγή από το
\nνα τροποποιηθεί από τον οποιονδήποτε μόλις αυτή έχει εκδοθεί. Όλες οι
\nσυναλλαγές μεταδίδονται μεταξύ των χρηστών και συνήθως ξεκινάνε να
\nεπιβεβαιώνονται από το δίκτυο στα επόμενα 10 λεπτά μέσω μιας διαδικασίας
\nπου ονομάζεται εξόρυξη.
\nΗ εξόρυξη (mining) είναι ένα κατανεμημένο συναινετικό σύστημα που
\nχρησιμοποιείται για την επιβεβαίωση των συναλλαγών σε αναμονή
\nσυμπεριλαμβάνοντας αυτές στην αλυσίδα των μπλοκ (block chain). Επιβάλλει
\nμια χρονολογική σειρά στην αλυσίδα των μπλοκ, προστατεύει την
\nουδετερότητα του δικτύου και επιτρέπει σε διαφορετικούς υπολογιστές να
\nσυμφωνήσουν σχετικά με την κατάσταση του συστήματος. Για να
\nεπιβεβαιωθούν, οι συναλλαγές πρέπει να εντάσσονται σε ένα μπλοκ (block)
\nπου υπακούει σε πολύ αυστηρούς κανόνες κρυπτογραφίας που θα
\nεπαληθευτούν από το δίκτυο. Οι κανόνες αυτοί εμποδίζουν τα προηγούμενα
\nμπλοκ (blocks) από το να τροποποιηθούν, διότι κάτι τέτοιο θα ακύρωνε όλα
\nτα ακόλουθα μπλοκ. Η εξόρυξη δημιουργεί επίσης το ισοδύναμο μιας
\n17
\nανταγωνιστικής λοταρίας, η οποία εμποδίζει κάθε άτομο από το να προσθέσει
\nεύκολα νέα διαδοχικά μπλοκ (blocks) στην αλυσίδα των μπλοκ (block chain).
\nΜε αυτόν τον τρόπο, κανένα άτομο δεν μπορεί να ελέγξει τι περιλαμβάνεται
\nστην αλυσίδα των μπλοκ ή να αντικαταστήσει τμήματα της αλυσίδας αυτής για
\nνα ακυρώσει τις δικές του δαπάνες. Η ανταμοιβή των miners που δανείζουν
\nτην επεξεργαστική ισχύ του υπολογιστή τους (και το ρεύμα που καίει) είναι να
\nπαίρνουν νέα Bitcoins με κάθε block που επιλύουν, καθώς και τις προμήθειες
\nπου προκύπτουν από τις συναλλαγές. Ουσιαστικά, η πλήρης επιβεβαίωση
\nμιας συναλλαγής (η επίλυση του Block) δίνει σαν ανταμοιβή στον miner έναν
\nαριθμό από bitcoins μαζεμένα.
\nΌταν το Bitcoin πρωτοεμφανίστηκε, τα άτομα που αναλάμβαναν το Bitcoin
\nmining (την επίλυση των Block) ήταν πολύ λίγα και οι υπολογιστές τους ήταν
\nκανονικής ταχύτητας- χρησιμοποιούσαν ουσιαστικά μέρος της επεξεργαστικής
\nισχύος του οικιακού τους υπολογιστή για να κάνουν το mining. Εκείνο το
\nδιάστημα, λοιπόν, ήταν δυνατόν κάποιος να τρέχει το πρόγραμμα για bitcoin
\nmining στον υπολογιστή του, και να συγκεντρώσει σε σχετικά σύντομο
\nδιάστημα εκατοντάδες bitcoins..Πλέον όμως αμέτρητοι άνθρωποι ασχολούνται
\nμε το bitcoin mining. Κάποιοι που το έχουν πάρει πολύ σοβαρά, είτε έχουν
\nεπενδύσει σε υπολογιστές ειδικά για αυτή τη δουλειά, που να μπορούν να
\nκάνουν τις μαθηματικές πράξεις με μεγάλη ταχύτητα, είτε σε ειδικές συσκευές
\nπου χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένο hardware και software για να κάνουν
\nυπολογισμούς ταχύτερα από τους υπολογιστές. Σαν αποτέλεσμα, πλέον ένας
\nυπολογιστής των 1000+ ευρώ, που να λειτουργεί όλο το 24ωρο κάνοντας
\nBitcoin Mining, μπορεί να χρειαστεί 3 μήνες ή και περισσότερο για να επιλύσει
\nένα και μοναδικό block.
\nΌσο περισσότεροι Bitcoin miners συμμετέχουν, με όλο και πιο ισχυρό
\nεξοπλισμό, τόσο θα δυσκολεύει η όλη διαδικασία. Επιπλέον, το ίδιο το Bitcoin
\nείναι σχεδιασμένο να κάνει τη διαδικασία να δυσκολεύει. Για να μην
\nαυξάνονται ανεξέλεγκτα και ες αεί τα bitcoins και άρα να παραμείνουν
\nπεριορισμένα, η αμοιβή για την επίλυση block είναι σχεδιασμένη κάθε
\nτέσσερα χρόνια να πέφτει στο μισό. Μέχρι και το 2012 ήταν 50 bitcoin. Τώρα
\nέχει πέσει στα 25. Το 2017 θα πέσει στα 12,5, το 2021 στα 6,25 κ.ο.κ.
\n18
\nΜε βάση αυτό το μοντέλο, το έτος 2140 θα παραχθεί το τελευταίο Bitcoin (το
\nτελευταίο ελάχιστο κλάσμα bitcoin, για την ακρίβεια), και ο συνολικός αριθμός
\nτων διαθέσιμων Bitcoin θα είναι ακριβώς 21 εκατομμύρια. Δεν πρόκειται να
\nπαραχθούν νέα Bitcoin μετά από αυτόν τον αριθμό, και οι αμοιβές για το
\nmining (για να συνεχίσει το σύστημα να λειτουργεί) θα προέρχονται
\nαποκλειστικά από τις προμήθειες των συναλλαγών.
\nΤέλος, η ίδια η διαδικασία λύσης των Blocks είναι σχεδιασμένη για να
\nδυσκολεύει. Υπάρχει μια τεχνητή παράμετρος δυσκολίας (που ονομάζεται
\n“Difficulty”) σε κάθε block έτσι ώστε, ανά πάσα στιγμή, όσοι χρήστες και
\nυπολογιστές κι αν κάνουν mining, όση επεξεργαστική ισχύ και αν έχουν, να
\nλύνεται κατά μέσο όρο ένα block ανά δέκα λεπτά οπουδήποτε στον κόσμο. Το
\nDifficulty αναπροσαρμόζεται κάθε 2016 λυμένα blocks, με βάση το χρόνο που
\nπήρε να λυθούν από την προηγούμενη αλλαγή του difficulty. Χωρίς αυτή την
\nδιαδικασία παρότι αποτρεπτική για πολλούς, το Bitcoin δεν θα είχε καμία αξία,
\nκαι άρα το ίδιο το mining θα ήταν ανούσιο.(Κυρίτσης 2014)
\n19
\n1.4 Η οικονομολογία του Bitcoin
\nΠαρατηρούμε ότι έχουν χρησιμοποιηθεί διαφορετικοί τύποι χρήματος μέσα
\nαπό την ιστορία της ανθρωπότητας. Κατ ‘αρχήν το Bitcoin θα μπορούσε να
\nχρησιμεύσει ως χρήμα, δεδομένου ότι πληροί τις τεχνικές ιδιότητες του
\nχρήματος: είναι ανθεκτικό, μπορεί να διαιρεθεί σε μικρότερες μονάδες, είναι
\nανταλλάξιμο, εύκολο στη μεταφορά, και είναι αδύνατο να πλαστογραφηθεί.
\nΟι οικονομολόγοι που εκφράζουν τη σύγχρονη επικρατούσα τάση ορίζουν τις
\nτρεις λειτουργίες του χρήματος:
\nΜέσο συναλλαγής (Medium of exchange). Τα χρήματα μπορούν να
\nανταλλάσσονται για αγαθά και υπηρεσίες.
\nΑποθήκευση αξιών (Store of value). Τα χρήματα μπορούν να
\nχρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά αγοραστικής δύναμης από μια τωρινή
\nκατάσταση σε μια μελλοντική.
\nΜονάδα μέτρησης (Unit of account). Τα αγαθά και οι υπηρεσίες καθορίζονται
\nσε όρους της μονάδας χρήματος.
\nΜέσο συναλλαγών (Medium of exchange).
\nΤο Bitcoin έχει ήδη γίνει αποδεκτό από δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις. Έτσι,
\nφαίνεται να υπάρχει συναίνεση, ακόμη και μεταξύ των κριτικών, ότι το Bitcoin
\nμπορεί να χρησιμεύσει ως μέσο συναλλαγών. Μέχρι το φεβρουάριο του 2014,
\nόπως δείχνει και το παρακάτω γράφημα, παρουσίασε μια σταθερή αύξηση
\nτου αριθμού των συναλλαγών, αλλά λιγότερο από 100.000 συναλλαγές ανά
\nημέρα και έτσι εξακολουθεί να είναι σημαντικά χαμηλότερη η χρήση του σε
\nσχέση με άλλες μεθόδους πληρωμών.
\n20
\nΟι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι το Bitcoin έχει ακόμα μια
\nμικρή βάση χρηστών και ότι για να γίνει ένα καθολικό μέσο συναλλαγών,
\nπρέπει να επιτευχθεί η «κρίσιμη μάζα», δηλαδή το σημείο όπου τα οφέλη για
\nτους νέους χρήστες υπερβαίνουν το κόστος υιοθέτησης της νέας τεχνολογίας.
\nΓια ορισμένες τεχνολογίες, όπως τα ψηφιακά νομίσματα, τα οφέλη σε έναν
\nνέο χρήστη αυξάνονται με τον αριθμό των χρηστών που έχουν ήδη υιοθετήσει
\nτην τεχνολογία, καθώς υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες και δυνατότητες για
\nσυναλλαγές (network effect). Μόλις μια τεχνολογία φτάσει στην απόκτηση της
\nκρίσιμης μάζας (πλήθος χρηστών) και την ξεπεράσει, γίνεται μια θετική
\nανατροφοδότηση στο δίκτυο και η υιοθέτηση της τεχνολογίας γίνεται
\nεκρηκτική.
\nΤο πρώτο σχήμα παρακάτω δείχνει τον εκτιμώμενο ημερήσιο όγκο
\nσυναλλαγών σε bitcoins, και το δεύτερο σχήμα δείχνει τον αντίστοιχο
\nεκτιμώμενο ημερήσιο όγκο συναλλαγών σε δολάρια ΗΠΑ. Σύμφωνα με αυτά
\nτα δεδομένα, η κρίσιμη μάζα για την ευρεία υιοθέτηση των Bitcoin ως μέσο
\nσυναλλαγών δεν φαίνεται να έχει επιτευχθεί ακόμα. Οι υποστηρικτές
\nισχυρίζονται ότι η αύξηση του Bitcoin διέπεται όπως είναι φυσικό από
\nπολλούς οικονομικούς κύκλους. Ο τελευταίος κύκλος διέσχισε το κρίσιμο
\n21
\nσημείο μάζας για τους τεχνολογικά ειδήμονες στο τέλος του 2013 και στην
\nσυνέχεια πρόεκυψε μια περίοδος αποσταθεροποίησης και υποστηρίζουν ότι
\nοι επιχειρηματίες πιθανότατα ασχολούνται με τη δημιουργία της υποδομής
\nπου θα επιτρέψει στους τακτικούς χρήστες να επωφεληθούν από το Bitcoin,
\nδημιουργώντας έτσι τις βάσεις για το επόμενο κύμα ανάπτυξης.
\nΩστόσο, οι επικριτές απαντούν ότι αρκετά μεγάλοι διαδικτυακοί κολοσσοί
\nμπορεί να δημιουργήσουν υποδομές για ψηφιακές πληρωμές και αυτή η
\nκίνηση ενδεχομένως θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγάλες διαμάχες, όπου το
\nBitcoin, ένα έργο ανοικτού κώδικα, θα πρέπει να ανταγωνιστεί με εταιρείες με
\nμεγάλη οικονομική ισχύ. Αυτό ενδεχομένως θα είχε σαν αποτέλεσμα το
\nBitcoin ή και άλλα cryptocurrencies να βρεθεί εκτός αγοράς ή να μην είναι σε
\nθέση να ανταγωνιστεί με αναδυόμενες ή περισσότερο δομημένες αγορές
\nλόγω του μεγάλου κόστους λειτουργίας της διαδικασίας mining.
\n22
\nΜερικά πλεονεκτήματα του Bitcoin ως μέσο συναλλαγών
\nΟι χρήστες του bitcoin δεν βρίσκονται σε κίνδυνο παραβίασης της ασφάλειας.
\nΑυτό κυρίως γιατί έχουν τον έλεγχο των ιδιωτικών κλειδιών τους. Οι επικριτές
\nπαρόλα αυτά θεωρούν ότι τα διαδικτυακά πορτοφόλια και οι συναλλαγές είναι
\nεξίσου επιρρεπή σε παραβιάσεις της ασφάλειας, και ότι δεν υπάρχει καμία
\nπροσφυγή για αποζημίωση για τους τελικούς χρήστες όταν συμβούν αυτές οι
\nπαραβιάσεις.
\nΤα κόστη συναλλαγών με Bitcoin είναι αισθητά χαμηλότερα από τα τέλη
\nπιστωτικών καρτών. Οι επικριτές απαντούν ότι όταν προστίθενται και
\nεπιπλέον δαπάνες όπως η προστασία της κλοπής και του ρυθμιστικού
\nκόστους\/κανόνες συμμόρφωσης κάνουν το Bitcoin να μην κατέχει ένα
\nσημαντικό πλεονέκτημα κόστους.
\nΟι έμποροι που χρησιμοποιούν Bitcoin προστατεύονται από charge-back
\nfrauds, δηλαδή όταν ένας πελάτης ψάχνει για ανάκληση της πληρωμής
\nεφόσον το αγαθό του έχει παραδοθεί. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτό
\nείναι ένα δίκοπο μαχαίρι, καθώς αυτοί που υπόκεινται σε κίνδυνο απάτης είναι
\nσυνήθως οι πελάτες.
\nΟι μεταφορές με bitcoin γίνονται σχεδόν στιγμιαία, σε σύγκριση με τα
\nτραπεζικά εμβάσματα που μπορεί να πάρει αρκετές ημέρες για να
\nυλοποιηθούν. Ωστόσο άλλες μεθόδους πληρωμής, όπως οι πιστωτικές
\nκάρτες, παρουσιάζουν ταχύτατους χρόνους διακανονισμού των συναλλαγών
\nσυγκρίσιμους με αυτούς του Bitcoin.
\nΔεν χρεώνονται τέλη βάσης (base fees) χρησιμοποιώντας Bitcoin, σε αντίθεση
\nμε τις πιστωτικές κάρτες. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει να γίνονται
\nmicropayments, ειδικά αν οι νέες τεχνολογίες που τις χειρίζονται υιοθετηθούν
\nαπό τους χρήστες.
\nΤο Bitcoin και οι συναφείς τεχνολογίες επιτρέπουν τη μεταφορά οποιουδήποτε
\nψηφιακού περιουσιακού στοιχείου παράλληλα με τη μεταφορά νομισμάτων.
\nΕπιπλέον νέα πρωτόκολλα δίνουν τη δυνατότητα για την εκτέλεση πιο
\nπερίπλοκων συμβάσεων και σχετικών εφαρμογών.
\n23
\nΤο Bitcoin είναι ένα push payment system, παρόμοιο με τη χρήση μετρητών,
\nόπου ο χρήστης πρέπει να δράσει προληπτικά για να πραγματοποιηθεί η
\nσυναλλαγή. Τέτοιου είδους συστήματα πλεονεκτούν στον περιορισμό των
\nφαινομένων απάτης ή ανεπιθύμητων αγορών, καθώς οι χρήστες έχουν τον
\nέλεγχο της αγοραστικής διαδικασίας. Αντίθετα, άλλα συστήματα πληρωμής
\nόπως οι πιστωτικές κάρτες είναι pull payment, όπου οι χρήστες δίνουν
\nεξουσιοδότηση σε ένα λιανοπωλητή (συχνά αποκαλύπτοντας ευαίσθητες
\nπληροφορίες), και στη συνέχεια ο τελευταίος ολοκληρώνει την πληρωμή από
\nτο λογαριασμό του χρήστη.
\nΟι πληρωμές σε Bitcoin μπορεί να είναι περισσότερο ανώνυμες από τις
\nπαραδοσιακές μεθόδους πληρωμών. Η αυξημένη ανωνυμία προέρχεται από
\nτη χρήση ψευδωνύμων. Στον αντίποδα αν ένας εισβολέας μπορούσε να
\nαποκωδικοποιήσει τη διεύθυνση που αντιστοιχεί σε έναν χρήστη, τότε θα
\nμπορούσε να έχει πρόσβαση στο πλήρες οικονομικό προφίλ του χρήστη.
\nΤο Bitcoin είναι ένα νέο σύστημα πληρωμών, ανεξάρτητο από τον
\nπαραδοσιακό χρηματοοικονομικό τομέα και αυτό προσφέρει ανθεκτικότητα
\nστην οικονομία σε περιπτώσεις οικονομικών κρίσεων, δεδομένου ότι
\nδημιουργεί ένα παράλληλο σύστημα πληρωμών.
\nΜειονεκτήματα του Bitcoin ως μέσο συναλλαγών
\nΟι περισσότεροι χρήστες του Bitcoin καταλήγουν να χρησιμοποιούν
\nμεσάζοντες, είτε χάριν ευκολίας ή επειδή θεωρούν την τεχνολογία κάτι πολύ
\nεπίφοβο. Στην περίπτωση αυτή, η νέα τεχνολογία θα χρησιμοποιείται κυρίως
\nαπό εταιρείες και δεν θα υπάρχει σημαντική μείωση του κόστους.
\nΤα Bitcoin είναι λιγότερο ρευστοποιήσιμο σε σχέση με τα fiat νομίσματα όπως
\nπιστοποιείται από τον όγκο των συναλλαγών ανταλλαγής στις διεθνείς αγορές
\nσυναλλάγματος όπως EUR \/ USD ή GBP \/ USD, οι οποίες είναι έως και τρεις
\nτάξεις μεγέθους μεγαλύτερες από τον κύκλο εργασιών των συναλλαγών με
\nbitcoins.
\nΟι συναλλαγές με bitcoin δεν προσφέρουν κάποιου είδους επιλογής
\nπίστωσης, όπως συμβαίνει με τις πιστωτικές κάρτες. Οι υποστηρικτές του
\nbitcoin υποστηρίζουν ότι αυτή η υπηρεσία θα μπορούσε εύκολα να προστεθεί
\n24
\nστις συναλλαγές Bitcoin από τους παρόχους web wallet ή ακόμη καλύτερα
\nαπό τα υφιστάμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν ήδη εμπειρία στη
\nδιαχείριση της καταναλωτικής πίστης.
\nΗ ύπαρξη κανονισμών όπως η απόφαση του IRS που κατατάσσει το Bitcoin
\nως στοιχείο του ενεργητικού μπορεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος
\nπληροφόρησης και συμμόρφωσης, παρεμποδίζοντας έτσι τη χρήση του ως
\nμέσο συναλλαγών.
\nΟι συναλλαγές χρειάζονται αρκετά λεπτά κατά μέσο όρο για να
\nεπιβεβαιωθούν, να περιληφθούν δηλαδή στο blockchain, δημιουργώντας
\nεμπόδια στην ταχύτερη χρήση του.
\nΗ τεχνολογία του θα μπορούσε να υιοθετηθεί από καθιερωμένες εταιρείες και
\nαπό τις κυβερνήσεις. Για παράδειγμα, μια κυβέρνηση θα μπορούσε να
\nεκδώσει ένα cryptocurrency πλήρως εξαγοράσιμο για fiat money. Αν
\nσυνέβαινε κάτι τέτοιο οι χρήστες θα μπορούσαν να στραφούν σε αυτή την
\nτεχνολογία, αφήνοντας πίσω το Bitcoin και άλλα cryptocurrencies.
\nΑποθήκευση αξιών (Store of value).
\nΗ κύρια κριτική στο Bitcoin ως μέσο αποθήκευσης αξίας είναι η μεταβλητότητα
\nτου. Υπάρχει κάποια συμφωνία μεταξύ των οικονομολόγων ότι το Bitcoin
\nθεωρείται περισσότερο ως μια επικίνδυνη επένδυση σε ένα νέο
\nεπιχειρηματικό μοντέλο, παρά ως ένα σταθερό μέσο αποθήκευσης αξίας.
\nΟι παραπάνω λειτουργίες του χρήματος λειτουργούν θετικά και
\nσυμπληρωματικά διότι κανείς δεν θα χρησιμοποιούσε bitcoins ως μέσο
\nσυναλλαγών αν δεν αντιπροσώπευε κάποια αξία και παράλληλα κανείς δεν
\nθα το χρησιμοποιούσε ως μέσο αποθήκευσης αξιών εάν δεν είχε καμία
\nχρήση.
\nΜερικά πλεονεκτήματα του Bitcoin ως store of value
\nΜε την κατοχή αξίας σε μορφή Bitcoin οι χρήστες αποφεύγουν τη δήμευση
\nκεφαλαίων, τα capital controls και τη δυσανάλογη φορολόγηση. Τα fiat
\nνομίσματα ή τα πολύτιμα μέταλλα μπορούν να κατασχεθούν, είτε με φυσική
\nπαράδοση είτε μέσω εντολής για κατάσχεση\/δέσμευση από έναν ενδιάμεσο
\n25
\nχρηματοπιστωτικό οργανισμό Ένας χρήστης που κατέχει bitcoins μπορεί να
\nέχει άμεση πρόσβαση σε αυτά εφ ‘όσον διατηρεί μια συσκευή συνδεδεμένη με
\nτο διαδίκτυο και ένα αντίγραφο των ιδιωτικών κλειδιών.
\nΔεν υπάρχουν έξοδα αποθήκευσης. Οι χρήστες επιβαρύνονται μόνο στην
\nαρχή με το κόστος δημιουργίας ενός σωστά οργανωμένου
\n«πορτοφολιού»(wallet).
\nΤα bitcoins μεταφέρονται έυκολα. Τα ιδιωτικά κλειδιά μπορούν να βρίσκονται
\nσε μέσα αποθήκευσης, όπως ένα μονάδα flash USB σε αντίθεση με τα fiat
\nνομίσματα και τα commodities που η μεταφορά ιδίως μεγάλων ποσοτήτων
\nείναι ιδιαίτερα επαχθής διαδικασία.
\nΗ σπανιότητα καθορίζεται από έναν αλγόριθμο. Κατά συνέπεια δεν υπάρχει
\nκάποια κεντρική αρχή που να μπορεί να αποφασίσει την υποτίμηση του
\nνομίσματος. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές στην προσφορά Bitcoin
\nχρήματος θα μπορούσε να γίνει μέσω μιας πλειοψηφικής απόφαση και ότι οι
\nάνθρωποι που θα συμμετέχουν δεν θα είναι ειδικοί. Στα περισσότερα fiat
\nνομίσματα υπάρχει συνήθως μια κεντρική τράπεζα επιφορτισμένη με το
\nκαθήκον της διατήρησης μια σταθερής αξίας για το νόμισμα. Ορισμένοι
\nυποστηρικτές του bitcoin θεωρούν ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες πιθανόν να μην
\nέχουν κάνει και την καλύτερη δουλειά, επειδή έχουν διογκώσει άσκοπα την
\nπροσφορά χρήματος.
\nΤο Bitcoin χρησιμοποιεί κρυπτογραφική ασφάλεια, σε αντίθεση με τη φυσική
\nασφάλεια στην περίπτωση των πολύτιμων μετάλλων, ή την θεσμική μορφή
\nασφάλειας στην περίπτωση του fiat money.
\nTo Bitcoin παρέχει μια αυτοματοποιημένη τήρηση αρχείων. Τα αρχεία
\nπαράγονται αυτόματα, όπως και όλες οι συναλλαγές καταγράφονται στο
\nblockchain.
\nΤο Βitcoin έχει έναν αποπληθωριστικό χαρακτήρα, δεδομένης της
\nπροκαθορισμένης προσφοράς χρήματος. Ένα αποπληθωριστικό νόμισμα
\nθεωρείται επιζήμιο από τους συντηρητικούς οικονομολόγους, καθώς αυξάνει
\nτην αξία των δανειακών υποχρεώσεων που συνήθως εκφράζονται σε
\nονομαστικούς όρους τιμών αλλά και λόγω της ακαμψίας που υπάρχει στην
\n26
\nοικονομία στις μεταβολές μισθών\/τιμών προϊόντων. Ωστόσο οι οικονομολόγοι
\nτης αυστριακή σχολής, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων υποστηρικτών
\nτου Bitcoin, θεωρούν ότι ένα σταθερά καθορισμένη νομισματική προσφορά
\nδεν είναι απαραίτητα και επιβλαβής, καθώς ο αποπληθωρισμός θα ήταν
\nαποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου.
\nΜειονεκτήματα του Bitcoin ως store of value
\nΟ πηγαίος κώδικας του bitcoin είναι open source και έτσι μπορεί εύκολα και
\nνόμιμα να αναπαραχθεί και να ανοίξει το δρόμο για πολλά υποκατάστατα. Οι
\nεπικριτές υποστηρίζουν ότι στο μέλλον θα δημιουργηθούν πολλές μορφές
\ncryptocurrency, που θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους καταλήγοντας σε
\nυπερπληθωρισμό και κατάρρευση. Αυτή η άποψη προϋποθέτει βέβαια ότι
\nόλες οι cryptocurrencies έχουν το ίδιο επίπεδο αποδοχής. Το Bitcoin κατέχει
\nσήμερα το προβάδισμα αλλά αν μελλοντικά alt-coins το αντικαταστήσουν το
\nnetwork effect ευνοεί το ηγετικό νόμισμα με τα υπόλοιπα να συγκεντρώνονται
\nγύρω από αυτό.
\nΟι επικριτές υποστηρίζουν ότι Bitcoin δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο
\nαποθήκευσης αξιών, λόγω της μεταβλητότητας της τιμής του (volatility). Σε
\nαντίθεση με τα fiat νομίσματα, δεν υπάρχει κάποια κεντρική αρχή, όπως μια
\nκεντρική τράπεζα, για να εξασφαλιστεί η σταθερότητα της αξίας του.
\nΔεν υπάρχει κανένας έλεγχος πάνω στη προσφορά χρήματος. Η προσφορά
\nχρήματος μπορεί να αλλάξει μέσω μιας πλειοψηφικής διαδικασίας ξεκινώντας
\nαπό τον open source κώδικα, στη συνέχεια μέσω των miners και των
\nχρηστών που συμφωνούν με την αλλαγή.
\nΗ διακράτηση bitcoins δεν αποτελεί την καλύτερη προστασία έναντι του
\nπληθωρισμού, διότι αν η τιμή του Bitcoin σε σχέση με το fiat money αυξηθεί
\nως συνέπεια του πληθωρισμού, τα κέρδη που θα προκύψουν υπόκεινται σε
\nφορολόγηση. Αξίζει ωστόσο να αναφέρουμε ότι το Δικαστήριο της
\nΕυρωπαϊκής Ένωσης κλήθηκε πρόσφατα να απαντήσει σε προδικαστικά
\nερωτήματα, σχετικά με την υπαγωγή σε Φόρο Προστιθέμενης Αξίας των
\nσυναλλαγών που συνίστανται στην αγοραπωλησία με κοινό νόμισμα
\nμονάδων bitcoin έναντι αμοιβής Με την από 22\/10\/2015 απόφασή του το
\n27
\nΔικαστήριο απάντησε πως η εν λόγω δραστηριότητα απαλλάσσεται από την
\nεπιβολή ΦΠΑ, σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα περί απαλλαγών στην
\nΟδηγία 2006\/112\/ΕΚ του Συμβουλίου, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου
\nπροστιθέμενης αξίας. Το σκεπτικό που χρησιμοποιήθηκε είναι ότι το εικονικό
\nνόμισμα bitcoin αποτελεί μέσο πληρωμής και όχι ενσώματο αγαθό και
\nσυνεπώς οι επίμαχες συναλλαγές δε συνιστούν ανταλλαγή αγαθών, αλλά
\nπαροχή υπηρεσιών.
\nΤα cryptocurrencies δεν έχουν την ιδιότητα του legal tender. Σε αντίθεση, τα
\nfiat νομίσματα που συνήθως έχουν αυτή την ιδιότητα και όλα τα χρέη
\nμπορούν να διευθετηθούν με αυτά. Οι κυβερνήσεις επίσης θα μπορούσαν να
\nαπαγορεύσουν τη χρήση των cryptocurrencies για διάφορους λόγους, όπως
\nγια πρόληψη παράνομης χρήσης ή για την επιβολή νομισματικού ελέγχου.
\nΤα Bitcoins δεν έχουν υποστήριξη σε φυσική μορφή και κατά συνέπεια ούτε
\nεσωτερική λογιστική αξία. Οι υποστηρικτές του απαντούν ότι το μεγαλύτερο
\nμέρος της αξίας του χρυσού δεν έχει εσωτερική αξία αλλά νομισματική, κάτι
\nπου ισχύει και για το Bitcoin.
\nΤο Bitcoin δεν έχει οριακό κόστος παραγωγής που θα σταθεροποιούσε την
\nαξία του και έτσι είναι πιο έντονες οι τάσεις αυξομείωσης της τιμής του.
\nΣε αντίθεση με τις τραπεζικές καταθέσεις, δεν υπάρχει ασφάλιση των
\nκαταθέσεων για τους χρήστες Bitcoin αλλά οι υποστηρικτές εδώ θα
\nαπαντήσουν ότι η ασφάλιση των καταθέσεων δεν είναι απαραίτητη εάν
\nακολουθούνται οι σωστές πρακτικές ασφάλειας από τους εκδότες και τις
\nυπηρεσίες (wallet).
\nΜονάδα μέτρησης (Unit of account).
\nTo Bitcoin γενικά θεωρείται ότι δεν αποτελεί μια μονάδα μέτρησης. Παρά το
\nγεγονός ότι μπορούμε να ανταλλάξουμε bitcoins με πολλά προϊόντα και
\nυπηρεσίες, ελάχιστα από αυτά παίρνουν τις τιμές αναφοράς τους εκφρασμένα
\nάμεσα σε μονάδες bitcoin. Το βασικό του πρόβλημα εντοπίζεται στην υψηλή
\nμεταβλητότητα της τιμής του(volatility) και πιθανόν εάν αυτή η τιμή
\n28
\nσταθεροποιηθεί όλο και περισσότεροι έμποροι θα εκφράζουν τις τιμές τους σε
\nόρους bitcoin.
\nΟι επικριτές υποστηρίζουν ότι το Bitcoin δεν είναι επίσης μια καλή λογιστική
\nμονάδα μέτρησης λόγω της έλλειψης μιας Bitcoin οικονομίας.
\nΤέλος, ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν οι τρεις λειτουργίες του
\nχρήματος αρχίζουν να αποδεσμεύονται μεταξύ τους, να υπάρχει μια διάκριση
\nχάρη στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών και υπό το πρίσμα αυτό δεν πειράζει
\nπολύ αν το Bitcoin δεν εκπληρώνει το ρόλο της ενιαίας νομισματικής μονάδας
\nυπό τον όρο ότι επιτυγχάνει αποτελεσματικά τις άλλες δύο λειτουργίες του
\nχρήματος.
\n1.5 Bitcoin και αποπληθωρισμός
\nΗ προσφορά των bitcoins καθορίζεται εκ των προτέρων και το ποσό των
\nbitcoins στην οικονομία δεν μπορεί να επηρεαστεί. Η ανάπτυξη της
\nπροσφοράς χρήματος φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα.
\n29
\nΟ μέγιστος αριθμός των bitcoins που θα εκδοθούν θα φθάσει τελικά περίπου
\n21 εκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, ήδη γύρω από το έτος 2020 περίπου το 90%
\nτου τελικού όγκου θα έχει εξoρυχθεί (mined). Το μέγεθος της νομισματικής
\nβάσης έτσι προσωρινά αυξάνεται και στη πορεία επιβραδύνεται σταδιακά
\nώσπου να έρθει σε μια πλήρη στάση. Σε αυτό το στάδιο, στην
\nπραγματικότητα υπάρχει μια μείωση του αριθμού των bitcoins λόγω των
\nπροαναφερθέντων απωλειών και αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα, αν
\nαναφερόμαστε στο Bitcoin ως ένα σύστημα πληρωμών. Από την άλλη αν
\nεφαρμόζουμε μια μακροοικονομική άποψη, μια Bitcoin οικονομία
\nχαρακτηρίζεται εμφανώς από αποπληθωριστικές τάσεις. Αυτή λοιπόν η
\nπροκαθορισμένη, σταθερή προσφορά χρήματος της δίνει έναν
\nαποπληθωριστικό χαρακτήρα. Επιπλέον, αποσύρονται bitcoins από την
\nκυκλοφορία λόγω του ότι μετρήσιμος αριθμός ιδιοκτητών έχουν χάσει τα
\nιδιωτικά κλειδιά πρόσβασης.
\nΤο αποπληθωριστικό μοντέλο του Bitcoin απορρίπτεται από τους σύγχρονους
\n(mainstream) οικονομολόγους, υποστηρίζοντας ότι αν το Bitcoin ήταν να
\nκαθιερωθεί ως εναλλακτική λύση για τα fiat νομίσματα, αυτό θα μπορούσε να
\nαποτρέψει τις κεντρικές τράπεζες από την εφαρμογή μιας νομισματικής
\nπολιτικής, να μειώσει τα έσοδα των κυβερνήσεων από την εκτύπωση
\nεπιπλέον ποσότητας χρήματος, και τέλος να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση
\nτης χρηματοπιστωτικού συστήματος λόγω βιασύνης για πώληση των bitcoins.
\nΑπό την άλλη πλευρά, οι οικονομολόγοι της αυστριακής σχολής το βλέπουν
\nσαν ένα θετικό αποτέλεσμα, καθώς θα εμποδίσει την πιστωτική επέκταση που
\nσυνδέεται με την αύξηση στην προσφορά χρήματος, κατά την αυστριακή
\nθεωρία του οικονομικού κύκλου.
\nΒέβαια είναι πολύ νωρίς ακόμη για να συζητήσουμε τις επιπτώσεις ενός
\nαποπληθωριστικό μοντέλου Bitcoin στην οικονομία, δεδομένου ότι τα Bitcoin
\nαντιπροσωπεύουν μόνο ένα πολύ μικρό μέρος της οικονομίας.
\nΜερικοί κριτικοί υποστηρίζουν ότι βάσει του νόμου του Gresham, τα bitcoins
\nθα αναγκαστούν να βγουν από την κυκλοφορία. Ο Νόμος του Gresham
\nαναφέρει ότι έχοντας αρκετά νομίσματα σε κυκλοφορία και με μια σταθερή
\n30
\nσυναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ τους οι άνθρωποι θα έχουν την τάση να
\nσυσσωρεύουν\/διακραττούν το υπερτιμημένο νόμισμα και να χρησιμοποιούν
\nτο υποτιμημένο (bad money drives out good). Αν το Bitcoin θεωρηθεί ως good
\nmoney λόγω του αποπληθωριστικού του χαρακτήρα και οι κυβερνητικές
\nδυνάμεις αποδέχονται το fiat money για τις συναλλαγές τότε οι άνθρωποι θα
\nέχουν την τάση να συσσωρεύουν τα bitcoins, να μην τα χρησιμοποιούν και
\nκάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτρέψει τη λειτουργία των bitcoins ως μέσο
\nσυναλλαγών και θα οδηγούσε στην κατάρρευσή του. Ενδεχομένως αυτό
\nεξηγεί και την μεγάλη συσσώρευση bitcoins.
\nΟλοκληρώνοντας, οι υποστηρικτές του bitcoin ανταπαντούν ότι τα bitcoins
\nμπορούν να ανταλλαχθούν με fiat νομίσματα, μέσω ρευστοποιήσεων και όχι
\nμέσα από μια αναγκαστική σταθερή ισοτιμία που επικυρώθηκε από την
\nκυβέρνηση. (Franco 2014, Kubat 2014)
\n1.6 Συνοψίζοντας…
\nΤο Bitcoin είναι ένα εντελώς αποκεντρωμένο νομισματικό σύστημα το οποίο
\nείναι πολύ δύσκολο από τους επιβολείς του νόμου να κλείσει διότι δεν έχει
\nκανένα «σημείο αποτυχίας». Παράγεται μέσω μιας ψηφιακής μεθόδου
\n«εξόρυξης» (mining) διαδικασία που χρησιμεύει για να περιορίσει την
\nποσότητα του με ένα τρόπο ανάλογο με την διαδικασία παροχής του χρυσού
\nκάτω από ένα χρυσό κανόνα (gold standard).
\nΤο Bitcoin επιτρέπει στους ιδιοκτήτες του, μεταξύ άλλων, να προστατεύσουν
\nτον πλούτο τους, να κάνουν επενδύσεις απαλλαγμένοι από τον έλεγχο της
\nκυβέρνησης και να διατηρούν ένα επίπεδο ιδιωτικής οικονομικής προστασίας
\nκαθιστώντας το κατά συνέπεια όλο και πιο ελκυστικό. Ενδεικτικά, η τιμή του
\nαυξήθηκε από 3 σεντ τον Απρίλιο του 2010, όταν έγινε η πρώτη
\nδιαπραγμάτευση, σε πάνω από $ 900 τον Ιανουάριο του 2014.
\nΤο Bitcoin είναι ένα συναινετικό δίκτυο που παρέχει τη δυνατότητα ενός νέου
\nσυστήματος πληρωμών και μιας εντελώς ψηφιακής μορφής χρημάτων. Είναι
\nτο πρώτο αποκεντρωμένο δίκτυο πληρωμής μεταξύ ομότιμων χρηστών (peer-
\n31
\nto-peer) που λειτουργεί από τους χρήστες του χωρίς κεντρική αρχή ή
\nμεσάζοντες. Από τη σκοπιά του χρήστη, το Bitcoin είναι λίγο πολύ σαν τα
\nμετρητά χρήματα του Διαδικτύου. Το Bitcoin μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως το
\nπιο περίφημο λογιστικό σύστημα τριπλής καταχώρησης που υπάρχει.(Dowd
\n2014)
\nΜεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης στο Bitcoin προέρχεται από το γεγονός ότι
\nδεν απαιτεί καμιά απολύτως εμπιστοσύνη. To Bitcoin είναι πλήρως ανοιχτού
\nκώδικα και αποκεντρωμένο. Αυτό σημαίνει ότι οποιοσδήποτε έχει πρόσβαση
\nσε ολόκληρο τον κώδικα ανά πάσα στιγμή. Συνεπώς, ο κάθε
\nπρογραμματιστής στον κόσμο μπορεί να επαληθεύσει πώς ακριβώς
\nλειτουργεί το Bitcoin. Όλες οι συναλλαγές και τα bitcoins που δημιουργούνται
\nμπορεί να τα ανατρέξει ο καθένας με διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο. Όλες οι
\nπληρωμές μπορούν να γίνουν χωρίς εξάρτηση από τρίτους και ολόκληρο το
\nσύστημα προστατεύεται από έντονα επιθεωρημένους από ομότιμους
\nκρυπτογραφικούς αλγόριθμους όπως εκείνους που χρησιμοποιούνται στις
\nonline τραπεζικές συναλλαγές. Κανένας οργανισμός ή άτομο δεν μπορεί να
\nελέγξει το Bitcoin και το δίκτυο παραμένει ασφαλές παρόλο που όλοι οι
\nχρήστες του δεν είναι έμπιστοι.
\nΤα bitcoins έχουν αξία διότι είναι χρήσιμα ως μια μορφή χρημάτων. Το Bitcoin
\nφέρει τα χαρακτηριστικά του χρήματος (ανθεκτικότητα, φορητότητα,
\nανταλλαξιμότητα, σπανιότητα, διαιρεσιμότητα και αναγνωρισιμότητα) που
\nβασίζονται σε μαθηματικές αρχές παρά σε φυσικές περιουσίες (όπως ο
\nχρυσός και το ασήμι) ή στην εμπιστοσύνη σε κεντρικές εξουσίες (όπως τα
\nπιστωτικά χρήματα). Εν συντομία, το Bitcoin υποστηρίζεται από τα
\nμαθηματικά. Με αυτά τα χαρακτηριστικά, όλα αυτά που απαιτούνται από μια
\nμορφή χρημάτων για να διατηρήσουν αξία είναι η εμπιστοσύνη και η
\nυιοθέτηση. Στην περίπτωση του Bitcoin, αυτό μπορεί να μετρηθεί από την
\nαυξανόμενη βάση των χρηστών, εμπόρων και νεοσύστατων επιχειρήσεων.
\nΌπως συμβαίνει και με όλα τα νομίσματα, η αξία του bitcoin πηγάζει μόνο και
\nάμεσα από ανθρώπους που είναι διατεθειμένοι να τα αποδεχτούν ως
\nπληρωμή.
\n32
\nΗ τιμή ενός bitcoin καθορίζεται από την προσφορά και τη ζήτηση. Όταν η
\nζήτηση για bitcoins αυξάνεται, η τιμή αυξάνεται και όταν η ζήτηση πέφτει, η
\nτιμή πέφτει. Υπάρχει μόνο ένας περιορισμένος αριθμών bitcoins στην
\nκυκλοφορία και τα νέα bitcoins δημιουργούνται με μειούμενο και προβλέψιμο
\nρυθμό πράγμα που σημαίνει ότι η ζήτηση πρέπει να ακολουθεί το επίπεδο
\nτου πληθωρισμού για να κρατήσει σταθερή την τιμή. Λόγω του ότι το Bitcoin
\nείναι ακόμα μια σχετικά μικρή αγορά σε σύγκριση με αυτό που θα μπορούσε
\nνα είναι, δεν λαμβάνει σημαντικά χρηματικά ποσά για να μετακινήσει την τιμή
\nτης αγοράς πάνω η κάτω και συνεπώς η τιμή ενός bitcoin είναι ακόμα πολύ
\nασταθής. (bitcoin.org).
\nΤο Bitcoin έχει γνωρίσει ευρεία αποδοχή λόγω του χαμηλού κόστους
\nσυναλλαγών που συνδέονται με τη χρήση του. Για τους λιανοπωλητές, το
\nκόστος της χρήσης Bitcoin είναι χαμηλότερο σε σύγκριση με εκείνο μιας
\nπιστωτικής κάρτας. Η αγορά του Bitcoin είναι αυτορρυθμιζόμενη, καθιστώντας
\nτην ελεύθερη από κρατικούς περιορισμούς. Η φύση του δηλώνει επίσης ότι η
\nαγορά παρακάμπτει τις σαρωτικές ρυθμίσεις και κανονισμούς παρόμοιους με
\nαυτούς που επιβάλλονται από τις κεντρικές τράπεζες. Το Bitcoin αποκαθιστά
\nένα επίπεδο ανωνυμίας στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές. Σε μια εποχή
\nόπου η οικονομική ελευθερία διαβρώνεται όλο και περισσότερο από τις
\nκυβερνήσεις, αυτό έχει οδηγήσει το Bitcoin και άλλες μορφές χρήματος να
\nαποτελούν μια ελκυστική εναλλακτική λύση.
\nΤο Bitcoin είχε τελικά μια επιτυχή επιστροφή στην κερδοφορία προς το τέλος
\nτου 2015, έτος που δηλώνεται από πολλούς ως το «έτος του Blockchain». Με
\nόλη τη διαφημιστική εκστρατεία γύρω από το Bitcoin και το blockchain κατά τη
\nδιάρκεια του 2015, έχει υπάρξει πολύς προβληματισμός για την όποια
\nπροσέγγιση του έτους 2016 σε σχέση με τα κρυπτονομίσματα.
\nΗ τιμή του Bitcoin αυξήθηκε κατά 35%, νικώντας με εξαιρετική ευκολία το
\nεπόμενο περιουσιακό στοιχείο με μεγάλη απόδοση, τα real estate investment
\ntrusts (REITs), το οποίο αυξήθηκε κατά μόλις 2,8%. Το Bitcoin ήταν επίσης το
\nκαλύτερο σε επιδόσεις νόμισμα το 2015. Το δεύτερο νόμισμα με τις καλύτερες
\nεπιδόσεις ήταν το Σελίνι της Σομαλίας που κέρδισε μόλις 15% σε ετήσια βάση,
\nλιγότερο από το ήμισυ της αύξησης του Bitcoin.(Αθανασίου 2016)
\n33
\nΤο 2014 ήταν μια χρονιά γεμάτη με σκάνδαλα, εναλλακτικά νομίσματα
\n(Altcoins) και η χειρότερη χρονιά για το Bitcoin. Στο άρθρο του Bloomberg με
\nτίτλο The Best and Worst Investments of 2014 όπου γίνεται αναφορά στις
\nκαλύτερες και χειρότερες επενδύσεις για το 2014, το Bitcoin αποτελούσε μια
\nαπό τις χειρότερες επενδύσεις κατά τη διάρκεια του έτους. Αντιθέτως, το
\n2015 αποδείχθηκε πολύ καλύτερο για το ψηφιακό νόμισμα, που παρουσίασε
\nεντυπωσιακά θετικότερη απόδοση σε σχέση με το 2014. Επίσης στη
\nδημοσίευση του Bloomberg View με τίτλο «Bitcoin Won 2015. Apple … Did
\nNot» (Το Bitcoin κέρδισε το 2015. Η Apple… όχι) γίνεται σαφής αναφορά ότι
\nτο Bitcoin επανήλθε εντυπωσιακά κι αποτέλεσε με μεγάλη διαφορά το
\nνόμισμα με τις καλύτερες επιδόσεις, αυξάνοντας την αξία του κατά σχεδόν
\n40% έναντι του δολαρίου, εντός του έτους που πέρασε.(Κόκκινος 2016)
\nΗ τεχνολογία του Bitcoin φαίνεται να ασκεί ισχυρή επιρροή και στις τράπεζες,
\nκαθώς μόλις μερικές ημέρες πριν το ξεκίνημα του 2016 σαράντα δύο
\nχρηματοπιστωτικά ιδρύματα μεγάλης κλίμακας φαίνεται να ποντάρουν στην
\nδυναμική της αλυσίδας των μπλοκ (blockchain), αποφασισμένα να
\nχαλιναγωγήσουν αυτή την τεχνολογία, χωρίς να σκοπεύουν να
\nοικειοποιηθούν το ίδιο το Bitcoin. Αντίστοιχες προσπάθειες χρήσης της
\nτεχνολογίας του Blockchain είδαμε από αναρίθμητα εναλλακτικά νομίσματα
\nτην προηγούμενη χρονιά. Η τεχνολογία των Bitcoin επιτρέπει δυνητικά στον
\nοποιοδήποτε να εκδίδει το δικό του ιδιωτικό νόμισμα, και ως εκ τούτου μια
\nεποχή ιδιωτικών νομισμάτων έναντι των κρατικών νομισμάτων θεωρείται
\nσχεδόν βέβαιο ότι θα προκύψει κατά τον 21ο αιώνα.
\n34
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο
\n: Παραστατικό χρήμα
\nΤα περισσότερα νομίσματα που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι fiat
\nνομίσματα, όπου το νόμισμα έχει εκδοθεί από την κυβέρνηση και η προσφορά
\nτου καθορίζεται από μία κεντρική τράπεζα.
\nΠαραστατικό χρήμα (fiat money) ή αλλιώς χρήμα αναγκαστικής
\nκυκλοφορίας είναι το μέσον πληρωμής το οποίο δεν καλύπτεται από
\nαποθεματικό άλλων υλικών (π.χ. χρυσός) και επομένως στερείται κάποιας
\nεσωτερικής αξίας έστω και έμμεσα. Επιβάλλεται στις συναλλαγές από κάποια
\nαρχή (συνήθως το κράτος) τόσο στις πληρωμές όσο και στις εισπράξεις.
\nΕκφράζεται με κάποια νομισματική μονάδα και έχει την μορφή
\nσυνήθως χαρτονομισμάτων και κερμάτων τα οποία μπορεί να έχουν
\nονομαστική αξία ίση, πολλαπλάσια ή υποπολλαπλάσια της νομισματικής
\nμονάδας.
\nΤο χάρτινο χρήμα καλείται παραστατικό χρήμα διότι η χρησιμοποίηση (και
\nαξία) του ως χρήματος εξαρτάται από την πίστωση της κυβέρνησης που το
\nεκδίδει, και όχι από οποιοδήποτε δικαίωμα να μετατραπεί σε
\nμεταλλικά νομίσματα.
\nΠιο συγκεκριμένα, το παραστατικό χρήμα απελευθερώνεται πλήρως από την
\nποσότητα των πολύτιμων μετάλλων. Όμως έχει αξία ως μέσο συναλλαγών
\nόταν πληρούνται κάποιες βασικές προϋποθέσεις, όπως είναι:
\n– Η σταθερή χορήγηση χρήματος από τις Κεντρικές Τράπεζες. Η
\nποσότητα του χρήματος που διατίθεται στην κυκλοφορία πρέπει να
\nείναι σύμφωνη και να ακολουθεί την οικονομική ανάπτυξη και να
\nσυνυπολογίζονται και άλλα οικονομικά μεγέθη όπως, για παράδειγμα,
\nο πληθωρισμός.
\n– Η αναγνώριση ως μέσου πληρωμής να είναι εγγυημένη και να
\nεπιβάλλεται από το κράτος. Η επιβολή αυτή σήμερα γίνεται συνήθως
\nμε νόμο.
\n– Τέλος, η αγοραστική του δύναμη να είναι σταθερή. Η νομική του
\nκατοχύρωση στις συναλλαγές έχει νόημα μόνο επειδή μπορεί να
\nμετατραπεί σε επιθυμητά αγαθά και χρηματοοικονομικά προϊόντα που
\n35
\nπαράγονται και προσφέρονται από τη χώρα στην οποία το εν λόγω
\nνόμισμα κυκλοφορεί.(Wikipedia)
\n2.1 Μορφές χρήματος
\nΑπό τα πολύ παλιά χρόνια έχουν χρησιμοποιηθεί ως χρήμα πολλά
\nαντικείμενα. Το είδος του αντικειμένου που χρησιμοποιείται ως χρήμα, δηλαδή
\nως κοινά αποδεκτό μέσο συναλλαγών καθορίζεται από τρεις παράγοντες:
\nαπό τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η κοινωνία
\nαπό τη σημασία που έχουν οι ανταλλακτικές σχέσεις και
\nαπό το βαθμό καταμερισμού της κοινωνικής εργασίας
\nΓενικότερα χρήμα μπορούμε να ορίσουμε κάθε τι το οποίο χρησιμοποιείται σε
\nέκταση για τις συναλλαγές Υπάρχουν δύο βασικές μορφές χρήματος
\n1. ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟ: είναι το χρήμα οι λειτουργίες του οποίου ως μέσου
\nσυναλλαγών και ως μέτρου αξίας των εμπορευμάτων έχει ίση αξία με την
\nεμπορευματική του αξία (βόδια, χρυσός, όστρακα, πολύτιμο μέταλλο).
\nΠεριεκτικό χρήμα αποτελούσαν όλα τα είδη και προϊόντα που έχουν
\nχρησιμοποιηθεί ως χρήμα και τα οποία έχουν χρήσεις άλλες από εκείνες του
\nχρήματος.
\n2. ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΟ: είναι το χρήμα του οποίου η αναγραφόμενη αξία
\nαντιστοιχεί σε αξία μεγαλύτερη από την αξία του υλικού που το αποτελεί. Το
\nπαραστατικό χρήμα είναι στοιχείο του νεώτερου πολιτισμού και προϋποθέτει
\nτην ύπαρξη μιας πλήρως εμπορευματικής οικονομίας, μεγάλο αριθμό
\nσυναλλαγών, υψηλό καταμερισμό της εργασίας και φυσικά την εγγύηση του
\nεκδότη του παραστατικού χρήματος για την αναγραφόμενη αξία. Τα μεταλλικά
\nνομίσματα (χρυσά και αργυρά) ήταν ο προπομπός του ονομαζόμενου
\nψευδοπεριεκτικού χρήματος το οποίο δεν ήταν άλλο από τα γνωστά μας
\nχρεόγραφα που εξέδιδαν ιδιωτικές τράπεζες για ορισμένη αξία. Παρείχαν
\nδηλαδή την έγγραφη δέσμευση πως ο φέρων το χρεόγραφο θα πληρωνόταν
\nτην αναγραφόμενη αξία σε χρυσό. Όταν ανέλαβε η πολιτεία το δικαίωμα να
\nεκδίδει μόνο αυτή το χρήμα, τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα μπορούσαν
\nνα εξαργυρωθούν από την εκδοτική τράπεζα με χρυσό.
\n36
\nΑυτό σημαίνει η αξία του χρήματος που βρισκόταν σε κυκλοφορία
\nσυμφωνούσε με τα αποθέματα χρυσού στο θησαυροφυλάκιο της τράπεζας.
\nΤο κράτος και η τράπεζα αποτελούσαν τους εγγυητές για την μετατροπή του
\nχρήματος σε χρυσό. Αυτό όμως εγκαταλείφθηκε έπειτα από το Β΄ Παγκόσμιο
\nΠόλεμο με την καθιέρωση του δολαρίου ως το νόμισμα βάση για το διεθνές
\nνομισματικό σύστημα.
\nΗ κυβέρνηση των ΗΠΑ και η Κεντρική Εκδοτική Τράπεζα των ΗΠΑ παρείχαν
\nτις ανάλογες εγγυήσεις για τη μετατροπή του χρυσού σε δολάρια. Τότε
\nμάλιστα οι άλλες χώρες εναρμόνιζαν την έκδοση χαρτονομισμάτων με τα
\nαποθέματα σε χρυσό ή σε ξένο νόμισμα κυρίως δολάριο. Η κρίση του
\nδολαρίου στο τέλος της δεκαετίας του 1960 οδήγησε στο να εγκαταλειφθεί η
\nμετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό και ταυτόχρονα στην πλήρη
\nεπικράτηση του παραστατικού χρήματος.
\n2.2 Η εξέλιξη του χρήματος
\nΗ μέθοδος της χρήσης νομισμάτων ως χρήμα, με βάση την αξία του υλικού
\nαπό το οποίο ήταν φτιαγμένα τελικά εξελίχθηκε στη μέθοδο χρησιμοποίησης
\nτου αντιπροσωπευτικού χρήματος. Αυτό συνέβη επειδή οι έμποροι χρυσού
\nκαι αργύρου ή οι τράπεζες άρχισαν να εκδίδουν αποδείξεις στους καταθέτες –
\nεξαργυρώσιμες με χρήματα ουσιαστικής αξίας – τα οποία είχαν κατατεθεί.
\nΤελικά, αυτές οι αποδείξεις έγιναν ευρέως αποδεκτές ως μέσο πληρωμής και
\nξεκίνησαν να χρησιμοποιούνται ως χρήμα. Τα χάρτινα χρήματα ή
\nτραπεζογραμμάτια χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην Κίνα, κατά τη
\nδιάρκεια της Δυναστείας των Σονγκ. Αυτά τα τραπεζογραμμάτια, γνωστά ως
\n“Jiaozi” εξελίχθηκαν από χρεόγραφο που είχαν χρησιμοποιηθεί από τον 7
\nο
\nαιώνα μΧ., ωστόσο δεν είχαν σταματήσει τη χρήση των νομισμάτων
\nουσιαστικής αξίας. Στην Ευρώπη τα πρώτα τραπεζογραμμάτια εξεδόθησαν
\nαπό τη Stockholms Banco το 1661 και χρησιμοποιήθηκαν παράλληλα με
\nκέρματα. Η ευκολία των συναλλαγών που παρείχε η έκδοση των
\nτραπεζογραμματίων από τις τράπεζες καθιέρωσε τα χαρτονομίσματα ως μια
\nευρεία και κοινώς αποδεκτή συναλλακτική πρακτική. Μ’ αυτό το νομισματικό
\n37
\nσύστημα, όπου το μέσο συναλλαγής είναι χαρτιά, τα οποία μπορούν να
\nμετατραπούν σε προκαθορισμένες, σταθερές ποσότητες χρυσού,
\nαντικαταστάθηκε η χρήση των χρυσών νομισμάτων ως χρήματος μεταξύ του
\n17ου και 19ου αιώνα στην Ευρώπη. Αυτά τα πιστοποιητικά χρυσού
\nνομιμοποιήθηκαν ως χρήμα και η ρευστοποίησή τους σε χρυσό
\nαποθαρρύνθηκε.
\nΣτις αρχές του 20ου αιώνα όλες σχεδόν οι χώρες υιοθέτησαν αυτό το
\nσύστημα όπου για τα πιστοποιητικά που εξέδιδαν, υπήρχε προκαθορισμένη
\nποσότητα χρυσού προς εξαργύρωση. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο,
\nμε τη διάσκεψη του Bretton Woods, οι περισσότερες χώρες υιοθέτησαν τα fiat
\nνομίσματα των οποίων η τιμή είχε καθοριστεί σύμφωνα με το δολάριο ΗΠΑ.
\nΤο αμερικανικό δολάριο με τη σειρά του καθορίστηκε σε σχέση με το χρυσό.
\nΤο 1971, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έπαυσε τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου
\nΗΠΑ σε χρυσού. Μετά από αυτό, πολλές χώρες ακολούθησαν το
\nπαράδειγμα των ΗΠΑ και η πλειονότητα των χρημάτων παγκοσμίως
\nσταμάτησε να υποστηρίζεται από αποθέματα χρυσού.(Wikipedia)
\n2.3 Καθιέρωση του παραστατικού νομισματικού προτύπου
\nΑρχικά το νομισματικό πρότυπο ήταν ένα εμπόρευμα (commodity). Καθώς η
\nνομισματική οικονομία εξελίχθηκε από την εποχή του αντιπραγματισμού, ένα
\nσυγκεκριμένο εμπόρευμα\/αγαθό ο χρυσός έγινε ένα γενικά αποδεκτό μέσο
\nσυναλλαγών και ήταν φυσικό να εκφράζονται οι τιμές των προϊόντων σε
\nόρους μονάδων του εν λόγω εμπορεύματος. Συνεπώς, θα μπορούσε να
\nειπωθεί ότι ο χρυσός λειτουργούσε ως μέσο συναλλαγών αλλά και ως
\nνομισματικό πρότυπο πάνω στο οποίο εκφράζονταν οι τιμές. Σε αυτό το
\nστάδιο αρχίζουν να εμφανίζονται οι τράπεζες που εκδίδουν πιστοποιητικά
\nκαταθέσεων έναντι χρυσού τα οποία έχουν το πλεονέκτημα της μεταφοράς και
\nεύκολης αποθήκευσης ενώ παράλληλα μπορεί να εξαργυρωθεί η αξία τους με
\nχρυσό και οι καταθέτες κερδίζουν και τόκο. Ο χρυσός παρέμεινε το
\nνομισματικό πρότυπο (monetary standard) αν και σταδιακά έχασε το ρόλο του
\nως μέσο συναλλαγών.
\n38
\nΣτην πορεία της οικονομίας και κυρίως λόγω ιστορικών οικονομικών
\nδιαταραχών με το κράτος να επεμβαίνει στο δεσμό μεταξύ τραπεζικών
\nκαταθέσεων, νομισμάτων και χρυσού, η ρήξη με το χρυσό αλλάζει εντελώς τη
\nφύση του νομισματικό πρότυπου. Σε περιόδους κρίσεων η κυβέρνηση
\nθέλοντας να αποκτήσει περισσότερο χρήμα από τις κεντρικές τράπεζες
\nμπορούσε να το κάνει με το να την απαλλάξει από την υποχρέωση
\nεξαργύρωσης των περιουσιακών στοιχείων της με χρυσό. Αυτό σήμαινε ότι το
\nνομισματικό πρότυπο δεν ήταν πλέον ένα πολύτιμο μέταλλο, αλλά ένα μη
\nμετατρέψιμο έγγραφο που ενσωμάτωνε την υποχρέωση της τράπεζας και το
\nοποίο εξέδιδε ένα ίδρυμα ή ομάδα ιδρυμάτων που υπάγονται στις ρυθμίσεις
\nτης κυβέρνησης. Στην Αγγλία ο φορέας έκδοσης ήταν η Τράπεζα της Αγγλίας.
\nΣτις ΗΠΑ ήταν το σύστημα των Εθνικών Τραπεζών και αργότερα η
\nΟμοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve). Η εξέλιξη αυτή ήταν
\nιδιαίτερα σημαντική, διότι η αξία του νομισματικού προτύπου καθορίζεται
\nπλέον με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο.
\nΌσο ο κανόνας του χρυσού ήταν ακόμα σε ισχύ, η αξία του νομισματικού
\nπρότυπου καθορίζεται από τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης στην αγορά
\nτου χρυσού. Οι κεντρικές τράπεζες εξακολουθούν να διατηρούν τα αποθέματα
\nχρυσού τους για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις για εξαγορά και η ικανότητά
\nτους να χειραγωγήσουν την αγορά χρυσού είναι περιορισμένη. Με αυτό τον
\nτρόπο, η αγορά χρυσού εξασκεί κάποιο βαθμό πειθαρχίας στις κεντρικές
\nτράπεζες που θα προέβαιναν σε υπερβολική έκδοση χαρτονομισμάτων ή
\nενδεχομένως να επεδίωκαν τις δικές τους πολιτικές. Αυτή η πειθαρχία
\nσταμάτησε να υφίσταται όταν «έσπασε» η σύνδεση με τον κανόνα του
\nχρυσού. Μια κεντρική τράπεζα είχε πλέον το μονοπώλιο καθορισμού του
\nνομισματικού πρότυπου. Έχοντας την δυνατότητα να αλλάζει την ποσότητα
\nτων νομισμάτων που εκδίδει θα μπορούσε πλέον να χειριστεί την αξία του, και
\nκατά συνέπεια και τις τιμές με ένα τρόπο που παλιά θα ήταν αδύνατο. Κατ’
\nαρχήν, θα μπορούσε να προκαλέσει πληθωρισμό ή αποπληθωρισμό των
\nτιμών με την αύξηση ή αντιστοίχως μείωση της προσφοράς χρήματος. Αφού η
\nκεντρική τράπεζα λειτουργούσε με ένα σύστημα κανόνων που θεσπίζονται
\nαπό την κυβέρνηση, ο ιδιωτικός τομέας τώρα βρέθηκε να συνδέεται με ένα
\n39
\nνομισματικό πρότυπο του οποίου η αξία καθορίζεται από την κυβερνητική
\nπολιτική, ένα πολιτικοποιημένο fiat standard.(Dowd 1988)
\n2.4 Οι συνέπειες του fiat money
\nΟ πληθωρισμός, ένα νομισματικό φαινόμενο, είναι η αύξηση του χρήματος και
\nτων πιστώσεων και σημαντική συνέπεια του είναι η αύξηση των τιμών. Ο
\nπληθωρισμός εμφανίζεται όταν ο συνολικός όγκος δαπανών χρήματος της
\nοικονομίας αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από ότι αυξάνεται η συνολική
\nπραγματική παραγωγή. Ο πληθωρισμός αποτελεί μια αύξηση στην
\nπροσφορά χρήματος χωρίς την αντίστοιχη αύξηση της προσφοράς αγαθών
\nκαι υπηρεσιών.
\nΤα fiat νομίσματα που υποστηρίζονται μόνο από το κυβερνητικό διάταγμα
\nπαράγουν πληθωρισμό. Εάν η ποσότητα του χρήματος αυξάνεται, η
\nαγοραστική δύναμη μιας νομισματικής μονάδας μειώνεται και κατά συνέπεια
\nμειώνεται και η ποσότητα των αγαθών και υπηρεσιών που μπορούν να
\nαγοραστούν για μια μονάδα των χρημάτων. Όταν η κυβέρνηση αυξάνει την
\nποσότητα του παραστατικού χρήματος, η αγοραστική δύναμη της
\nνομισματικής μονάδας ελαττώνεται και οι τιμές αυξάνονται. Με την προσθήκη
\nτου νέου χρήματος στην οικονομία, ο συνολικός πλούτος που παράγεται δεν
\nείναι μεγαλύτερος από ό, τι ήταν στο παρελθόν καθώς χωρίς επιπλέον αγαθά
\nκαι υπηρεσίες για να τα ξοδέψουμε, οι τιμές θα αυξηθούν.
\nΟ πληθωρισμός είναι ένα είδος φόρου που πέφτει σε κάθε πολίτη με τη
\nμορφή υψηλότερων τιμών για τα αγαθά που αγοράζει. Είναι ανάλογος με ένα
\nφόρο επί των πωλήσεων για όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες. Ο πληθωρισμός
\nεπιβάλει φόρο σε όλους όσους έχουν χρήματα ή χρήματα που τους
\nοφείλονται. Όπως και οι φόροι, ο πληθωρισμός στρεβλώνει τις τιμές, αλλάζει
\nτα πρότυπα παραγωγής, μεταφέρει πλούτο από τους αποταμιευτές σε αυτούς
\nπου δαπανούν, αποθαρρύνει την αποταμίευση και τις επενδύσεις, και
\nκαταπνίγει την ατομική πρωτοβουλία.
\n40
\nΟ πληθωρισμός αρχίζει την επέκταση της προσφοράς χρήματος από την
\nκυβέρνηση που δημιουργεί αμέσως οφέλη για ορισμένα άτομα, ενώ
\nταυτόχρονα παράγει απώλειες για τους άλλους. Συνήθως, τα άτομα με
\nσταθερά εισοδήματα και οι κάτοχοι ομολόγων, δανείων και λογαριασμών
\nταμιευτηρίου υπόκεινται σε ζημίες ενώ οι οφειλέτες και οι ιδιοκτήτες ακινήτων
\nαπολαμβάνουν κέρδη.(Younkins 2000)
\nΟι τιμές αναπόφευκτα γίνονται αντικείμενο πολιτικής διαμάχης όταν η πολιτική
\nδιαδικασία αποκτά τη δύναμη να τις ελέγχει. Ένα από τα επαναλαμβανόμενα
\nθέματα στην ιστορία είναι η «διαμάχη» ανάμεσα σε οφειλέτες και πιστωτές
\nώστε να αναλάβουν τον έλεγχο της νομισματικής πολιτικής για να
\nχειραγωγήσουν τις τιμές για δικό τους όφελος. Αν οι οφειλέτες έχουν δάνεια με
\nσταθερό επιτόκιο θα ωφεληθούν από μια πολιτική αύξησης του πληθωρισμού
\nγιατί θα έχει ως συνέπεια τη μείωση της πραγματικής αξίας των χρεών τους,
\nενώ οι πιστωτές επωφελούνται από αποπληθωριστικές πολιτικές που
\nαυξάνουν την πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν.
\nΜεγάλη ανησυχία έχει εκφραστεί σχετικά με τις επιπτώσεις του επιτοκίου στις
\nαποπληρωμές κατόχων στεγαστικών δανείων και αυτή η ανησυχία δημιουργεί
\nσημαντικές πιέσεις στους πολιτικούς που τους εκπροσωπούν για την
\nυιοθέτηση πληθωριστικών πολιτικών. Εάν τα επιτόκια της αγοράς θεωρηθούν
\nότι είναι πάρα πολύ υψηλά, όπως συμβαίνει συχνά, μπορούν να μειωθούν
\nμόνο εάν η κεντρική τράπεζα εγχέει πρόσθετη ρευστότητα στο τραπεζικό
\nσύστημα με άλλα λόγια αν τυπώσει περισσότερο χρήμα. Αλλά η επίδραση
\nστα επιτόκια σύντομα εξασθενεί, και επιπρόσθετη ποσότητα νομίσματος
\nπρέπει να εκδοθεί για να χαμηλώσει το ύψος των επιτοκίων ξανά. Η κεντρική
\nτράπεζα πρέπει να συνεχίσει να εκδίδει νόμισμα για να διατηρήσει χαμηλά τα
\nεπιτόκια, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο (ή επιδεινώνοντας) τον
\nπληθωρισμό. Οι πληθωριστικές προσδοκίες αυξάνονται και κατά συνέπεια
\nαυξάνεται και το inflation premium που οι δανειστές απαιτούν για να
\nδιατηρήσουν σταθερό το αναμενόμενο πραγματικό ποσοστό απόδοσης των
\nδανείων τους (real rate of return).H κεντρική τράπεζα αναγκάζεται να
\nπροσφέρει ρευστότητα στο σύστημα με ένα ολοένα ταχύτερο ρυθμό και το
\ninflation premium συνεχίζει να αυξάνεται. Το αποτέλεσμα είναι ένα ποσοστό
\nπληθωρισμού που επιταχύνει πέρα από έλεγχο.
\n41
\nΤο κύριο ζήτημα δεν είναι αν αυτές οι πολιτικές είναι σωστές ή λανθασμένες,
\nαλλά ότι το νομισματικό καθεστώς δίνει στους πολιτικούς την εξουσία και η
\nπολιτική διαδικασία τους πιέζει να παρέμβουν στο νομισματικό πρότυπο. Οι
\nμεταβολές στην αξία του προτύπου τείνουν να αντικατοπτρίζουν τις αλλαγές
\nστην ισορροπία της πολιτικής εξουσίας μεταξύ εκείνων ομάδων που
\nωφελούνται από τον πληθωρισμό και εκείνων που ζημιώνονται από
\nαυτόν.(Dowd 1988).
\nΟ πληθωρισμός παράγει επίσης ψευδείς ενδείξεις της αγοράς καθώς
\nπαραποιεί τους οικονομικούς υπολογισμούς και τα λογιστικά κέρδη και οδηγεί
\nτους επιχειρηματίες στη λήψη λανθασμένων αποφάσεων. Ο πληθωρισμός
\nκατευθύνει λανθασμένα τους πόρους που θα χρησιμοποιηθούν στην
\nπαραγωγή, με αποτέλεσμα να απορροφώνται από μη αποδοτικές επενδύσεις.
\nΤα αρχικά απατηλά ίσως κέρδη εξαπατούν τους παραγωγούς και η αρχική
\nευημερία διαλύεται, καθώς οι τιμές ανεβαίνουν, οι μισθοί υστερούν και
\nεπιχειρηματικές αποφάσεις που επέφεραν οι ψευδείς ενδείξεις της αγοράς
\nπαράγουν δυσμενή αποτελέσματα για την οικονομία.
\nΟ πληθωρισμός μειώνει τα κίνητρα των παραγωγών για αποταμίευση και για
\nεπενδύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής με αποτέλεσμα να οδηγεί σε
\nμικρότερη παραγωγή, λιγότερη κατανάλωση και λιγότερες επενδύσεις. Η
\nαυξανόμενη αβεβαιότητα των κερδών αποθαρρύνει την διενέργεια νέων
\nεπενδύσεων σε μεγαλύτερο βαθμό από ό, τι η συνολική αύξηση των κερδών
\nπροκαλούμενη από τον πληθωρισμό.
\nΌταν η κυβέρνηση επεκτείνει την προσφορά χρήματος για τη χρηματοδότηση
\nτων χρεών της ή για να δημιουργήσει οικονομική ευημερία, το αποτέλεσμα
\nείναι η δημιουργία υψηλότερων τιμών. Ο πληθωρισμός μειώνει την αξία του
\nνομίσματος και το ποσό της μείωσης χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση για
\nνα πληρώσει τα χρέη της. Όταν η αξία του νομίσματος μειώνεται, οι δανειστές
\nυποφέρουν απώλειες της αγοραστικής δύναμης, ενώ οι οφειλέτες (όπως η
\nκυβέρνηση) αντιστοίχως επωφελούνται.
\nΌταν οι προοδευτικοί φορολογικοί συντελεστές δεν είναι προσαρμοσμένοι
\nστον πληθωρισμό, η αύξηση της ονομαστικής αξίας των μισθών τοποθετεί
\nάτομα σε προοδευτικά υψηλότερα φορολογικά κλιμάκια δίνοντας τη
\n42
\nδυνατότητα στο κράτος να συλλέξει μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος και
\nπεριουσιακών στοιχείων. Υψηλότεροι φόροι πληρώνονται και από τις
\nεπιχειρήσεις όταν οι αποσβέσεις και άλλα έξοδα παραγωγής είναι
\nυποτιμημένα και τα κέρδη εμφανίζονται υπερεκτιμημένα.(Younkins 2000)
\nΜια ακόμη αδυναμία της πολιτικοποιημένου νομισματικού προτύπου είναι η
\nαδυναμία της πολιτικής εξουσίας για δέσμευση στις προτάσεις της. Ακόμη και
\nαν η κυρίαρχη ομάδα είχε πλήρη επίγνωση των κινδύνων που σχετίζονται με
\nτην αστάθεια των τιμών και ήταν απόλυτα αφοσιωμένη στη διατήρηση
\nσταθερών τιμών, δεν έχει ωστόσο την εξουσία να δεσμεύσει τις μελλοντικές
\nκυβερνήσεις στη διατήρηση αυτής της σταθερότητας. Αυτό έχει ως συνέπεια
\nτα άτομα και οι εταιρείες να προσπαθούν να προστατέψουν τους πόρους τους
\nμε μεταφορές κεφαλαίων και επιχειρήσεων, αποθήκευση αξίας σε ιδιωτικούς
\nχώρους στερώντας πόρους από την οικονομία της χώρας.(Dowd 1988).
\nΈνα από τα κεντρικά χαρακτηριστικά συνεπώς του fiat money system είναι ότι
\nτείνει να παράγει σχεδόν μόνιμο πληθωρισμό των τιμών. Αυτό έρχεται σε
\nαντίθεση με τη λειτουργία μιας οικονομίας που βασίζεται σε φυσικά αγαθά
\nόπως ο χρυσός και το ασήμι καθώς σ αυτή την περίπτωση τα επίπεδα τιμών
\nτείνουν να παραμένουν σε σταθερό επίπεδο μακροπρόθεσμα ή να
\nμειώνονται, ειδικά με την παρουσία έντονης οικονομικής ανάπτυξης
\nφαινόμενο που παρατηρήθηκε σε όλο τον δέκατο ένατο αιώνα τόσο στην
\nΕυρώπη όσο και στις ΗΠΑ, όπου η αποπληθωριστική ανάπτυξη υπήρξε ο
\nκανόνας.
\nΣε μια ελεύθερη οικονομία κάτω από ένα φυσικό νομισματικό σύστημα,
\nυπάρχει ένα ισχυρό κίνητρο για εξοικονόμηση χρημάτων με τη μορφή
\nμετρητών. Οι επενδύσεις σε λογαριασμούς ταμιευτηρίου ή άλλες ιδίου τύπου
\nασφαλείς επενδύσεις παίζουν επίσης κάποιο ρόλο, αλλά η συσσώρευση
\nμετρητών είναι υψίστης σημασίας, ιδιαίτερα μεταξύ των οικογενειών με
\nχαμηλό εισόδημα.
\nΑντίθετα, όταν υπάρχει συνεχής πληθωρισμός των τιμών, όπως σε ένα
\nσύστημα fiat money άλλες οικονομικές στρατηγικές γίνονται πιο
\nενδεδειγμένες, όπως η ανταλλαγή μετρητών για αγορά χρηματοοικονομικών
\nπροϊόντων αντισταθμίζοντας έτσι την απώλεια της αγοραστικής δύναμης του
\n43
\nχρήματος μέσα από την επιστροφή κέρδους από τις εν λόγω οικονομικές
\nεπενδύσεις. Γίνεται σκόπιμη τακτική, η ροπή προς το χρέος και τη μόχλευση
\nτων επενδύσεων. Επομένως είναι λογικό να λαμβάνονται πιο επικίνδυνες
\nστρατηγικές επενδύσεων και από τα νοικοκυριά αλλά και από τις επιχειρήσεις
\nπροκειμένου να βρουν ένα ποσοστό απόδοσης που να μπορεί να ταιριάξει ή
\nνα υπερβαίνει το ποσοστό του πληθωρισμού των τιμών.
\nΠριν από τον εικοστό αιώνα και την ευρεία πρόσβαση σε fiat money το χρέος
\nήταν πολύ λιγότερο και παρεχόταν πίστωση σε πολύ φτωχά νοικοκυριά με
\nσκοπό τη χρηματοδότηση της κατανάλωσης. Αλλά σε ένα σύστημα fiat money
\nκαθώς ο πληθωρισμός των τιμών μειώνει την αξία των νομισματικών
\nαποταμιεύσεων ενός ατόμου, οι οικονομικοί φορείς ενθαρρύνονται να
\nυιοθετήσουν μια βραχυπρόθεσμη προοπτική και δεν έχει πλέον νόημα για
\nπαράδειγμα η αποταμίευση χρημάτων για μεγάλο χρονικό διάστημα για την
\nαγορά κατοικίας αλλά είναι πολύ πιο πρόσφορος ο δανεισμός για την
\nπραγματοποίηση της αγοράς. Γενικότερα παρατηρείται μια γενικευμένη
\nβιασύνη σε μόχλευση αφού οι επενδύσεις χρηματοδοτούμενες με δανεισμό
\nφέρνουν μεγαλύτερες αποδόσεις από τις αποταμιεύσεις σε μετρητά ή τις
\nεπενδύσεις σε συμμετοχικούς τίτλους. Σε μια κοινωνία στηριζόμενη σε fiat
\nmoney είναι πιο πιθανή η αύξηση των αποδόσεων παραμένοντας στο χρέος
\nκαι συνεχώς αναζητώντας νομισματική έσοδα, με τη μόχλευση όλο και
\nπερισσότερων κεφαλαίων.
\nΜπορούμε να καταλάβουμε συνεπώς πώς αυτό το σύστημα βασισμένο στον
\nπληθωρισμό και το χρέος σε βάθος χρόνου θα αρχίσει να αλλάζει την
\nκουλτούρα μιας κοινωνίας και τη συμπεριφορά του. Η κοινωνία γίνεται όλο και
\nπιο υλιστική από ότι κάτω ένα νομισματικό σύστημα βασισμένο σε φυσικό
\nαγαθό. Το γεγονός ότι το fiat money system μας ωθεί σε πιο ριψοκίνδυνες
\nεπενδύσεις αυξάνει επίσης την εξάρτηση από άλλους, γιατί κάποιος πρέπει να
\nεξαρτάται από την καλή συμπεριφορά εκείνων που χειρίζονται τις επενδύσεις
\nκαι παράλληλα όσο μεγαλύτερο το χρέος τόσο μεγαλύτερη η προσπάθεια για
\nέλεγχο μέσα από το πολιτικό σύστημα.
\nΤην ίδια στιγμή παρατηρούμε ότι ούτε τα νοικοκυριά ούτε οι επιχειρήσεις
\nενδιαφέρονται για την κατάργηση αυτού του συστήματος γιατί το
\n44
\nβραχυπρόθεσμο κόστος μιας ενδεχόμενης μετάβασης θα είναι τεράστιο.
\nΒλέπουμε ότι είμαστε σε μια “παγίδα ορθολογικότητας”, οπού εμμένουμε στη
\nδιατήρηση του υπάρχοντος συστήματος πάρα τα μειονεκτήματα του καθώς η
\nκοινωνία έχει διαμορφωθεί από την εύκολη πρόσβαση σε fiat money για
\nπάνω από έναν αιώνα.(Hulsmann 2014)
\n2.5 Η συνεργασία κράτους και τραπεζών στο υπάρχον
\nσύστημα
\nΣτο υπάρχον οικονομικό-πολιτικό σύστημα το κράτος και οι ιδιωτικές
\nτράπεζες αποτελούν σιαμαίες οντότητες, που δρουν εντός ενός σύνθετου
\nνομισματικού και νομικού πλαισίου που παγιώνει την αλληλεξάρτηση και
\nαλληλοτροφοδότησή τους. Από νομικής πλευράς θεωρούνται ξεχωριστές
\nοντότητες καθώς το κράτος αποτελείται από οργανισμούς δημοσίου δικαίου,
\nενώ οι τράπεζες είναι κατ’ εξοχήν φορείς ιδιωτικού δικαίου. Αυτό δίνει την
\nαίσθηση της διάκρισης των ρόλων και εξουσιών εκάστης οντότητας – κάτι που
\nαπέχει από την πραγματικότητα καθώς αγνοεί τη λειτουργία του νομισματικού
\nσυστήματος και τις δυναμικές του.
\nΗ δομή του σύγχρονου νομισματικού συστήματος είναι ο κύριος λόγος της
\nσυμβίωσης κράτους-τραπεζών. Τρείς είναι οι βασικοί λόγοι που συνηγορούν
\nσε αυτό. Πρώτον η ύπαρξη του παραστατικού χρήματος, δεύτερον ο θεσμός
\nτης κεντρικής τράπεζας ως ύστατος πιστωτής με μονοπωλιακή εξουσία επί του
\nκαθορισμού των βασικών επιτοκίων και τρίτον το τραπεζικό σύστημα
\nκλασματικών αποθεμάτων.
\nΜε τον όρο “παραστατικό χρήμα” (fiat money) αναφερόμαστε στο
\nσυνάλλαγμα η αξία του οποίου καθορίζεται από το κράτος και είναι πάντοτε
\nβασισμένη πάνω στην εγγύηση του. Για παράδειγμα οι ΗΠΑ αποφασίζουν
\nπως το δολάριο θα είναι το νόμιμο χρήμα του κράτους και πως το 1 δολάριο
\nθα ισούται πάντοτε με 1 δολάριο, χωρίς αυτή η εξίσωση να βασίζεται πάνω σε
\nκάποια σταθερά όπως αυτή του χρυσού ή κάποια άλλη τιμή της οποίας η αξία
\nείναι πιο “πραγματική”. Πρόκειται απλά και μόνο για μία υπόσχεση του
\nκράτους την οποία εμπιστεύονται οι πολίτες. Δηλαδή είτε διακινούνται 10000
\n45
\nδολάρια είτε 1 τρις δολάρια η αξία τους είναι πάντοτε η ίδια εφόσον οι πολίτες
\nεμπιστεύονται την υπόσχεση του κράτους – κάτι που όπως γνωρίζουμε δεν
\nισχύει σε άλλα προϊόντα όπου η αφθονία τους ρίχνει την τιμή τους.
\nΠάνω στο παραστατικό χρήμα εδράζεται ο θεσμός της κεντρικής τράπεζας. Η
\nκεντρική τράπεζα είναι αυτή που εκδίδει το χρήμα ενός κράτους (ή μίας
\nνομισματικής ένωσης όπως της ευρωζώνης), καθορίζει τη ποσότητα
\nχρήματος που θα κυκλοφορεί στην οικονομία και ρυθμίζει το ύψος των
\nβασικών επιτοκίων. Η κάθε κεντρική τράπεζα παράγει χρήμα από “αέρα”
\nκαθώς αυτό είναι παραστατικό και η ίδια μπορεί να καθορίσει το κόστος του
\nμέσα από τα επιτόκια. Αξίζει να τονισθεί πως οι κεντρικές τράπεζες παράγουν
\nμεν χρήμα εκ του μηδενός, αλλά αυτό δανείζεται με κάποιο επιτόκιο.
\nΜε βάση το παραστατικό χρήμα και την λειτουργία της κεντρικής τράπεζας ως
\nέχει, εφαρμόζεται στις ιδιωτικές τράπεζες το σύστημα κλασματικών
\nαποθεμάτων. Πρόκειται για τον τρόπο λειτουργίας των τραπεζών όσον αφορά
\nτη διαχείριση των αποθεμάτων τους, ήτοι των καταθέσεων, όπου δεν
\nυποχρεούνται να κρατούν στα θησαυροφυλάκια τους όλα τα λεφτά που
\nκαταθέτουν οι πελάτες τους, αλλά δικαιούνται να δανείσουν πίσω στην
\nοικονομία ένα υψηλό ποσοστό αυτών όπως 90% (το ποσοστό διαφέρει από
\nκράτος σε κράτος, αλλά η λογική είναι η ίδια). Με πολύ απλά λόγια η τράπεζα
\nδύναται να δανείζει πολύ παραπάνω από όσα πραγματικά διαθέτει στα ταμεία
\nτης, δημιουργώντας ουσιαστικά χρήμα από μόνη της. Σε βάθος χρόνου το
\nμόνο που αυτό το νομισματικό σύστημα δημιουργεί είναι αληθινό χρέος που
\nπροκύπτει από εικονικό χρήμα, κάτι που θα γίνει αντιληπτό όπως αναλύουμε
\nπαρακάτω.
\nΑυτό επιτυγχάνεται μέσα από την ακόλουθη διαδικασία: Ένας πελάτης της
\nτράπεζας κάνει κατάθεση ύψους 1000 ευρώ. Η τράπεζα επειδή δεν είναι
\nυποχρεωμένη να κρατήσει όλα τα λεφτά, σαν να ήταν αποταμιευτική πηγή,
\nέχει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει για παράδειγμα τα 900 για να χορηγήσει
\nδάνεια. Χρησιμοποιούνται λοιπόν τα 900 από τα 1000 με τη μορφή
\nδανεισμού, έχοντας στο μεταξύ πραγματοποιηθεί εγγραφή της καταθετικής
\nπράξης στον υπολογιστή που δείχνει ότι φαινομενικά έχει στα
\nθησαυροφυλάκια της όλο το ποσό της κατάθεσης. Το δανεισμένο χρήμα
\n46
\nκυκλοφορεί μέσα στην οικονομία και καταλήγει σε άλλον συναλλασσόμενο
\nπου αποφασίζει να καταθέσει τα 900 ευρώ στην τράπεζα. Με βάση το 10%
\nπου υποχρεούται να κρατάει μια τράπεζα ως ελάχιστο αποθεματικό, μπορεί
\nνα παρέχει με την μορφή δανείου τα 810 από τα 900 και εγγράφοντας στον
\nυπολογιστή το σύνολο της κατάθεσης ως ποσό που υποτίθεται ότι
\nφυλάσσεται στα ταμεία της. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται μέχρι που δεν
\nδιαιρούμε πια το αρχικό κεφάλαιο. Στη πράξη δηλαδή αν υποθέσουμε πως
\nυπήρχε μόνο μία τράπεζα και γινόταν η κατάθεση των 1000 ευρώ, η τράπεζα
\nαυτή θα δημιουργούσε 900 ευρώ παραπάνω χωρίς να τα έχει — και να
\nεπιβάλει τόκο πάνω σε αυτά. Άρα κι εδώ δημιουργείται πραγματικό χρέος που
\nείναι η οφειλή προς την τράπεζα. Όμως από την άλλη το σύνολο σχεδόν
\nαυτού του τζίρου είναι φούσκα καθώς δεν προήλθε από κάποια αληθινή
\nκατάθεση αλλά από τη δυνατότητα της τράπεζας να παράγει κι αυτή χρήμα
\nαπό μόνη της χρησιμοποιώντας μόνο ένα κλάσμα πραγματικών καταθέσεων.
\nΜπορούμε να αναλογιστούμε τι γίνεται όταν έχουμε να κάνουμε με πάρα
\nπολλές τράπεζες ανά τον κόσμο που διακινούν τρισεκκατομύρια, ενώ
\nπαράλληλα λειτουργούν κι άλλες αγορές χρήματος και shadow banking που
\nεμπορεύονται σύνθετα χρηματοοικονομικά παράγωγα που κι αυτά ουσιαστικά
\nπαράγουν χρήμα από “αέρα”.
\nΣτο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα “πως βρήκε η τράπεζα τα 900 ευρώ;” – Η
\nαπάντηση είναι πως είτε έχει δανείσει το ίδιο χρηματικό ποσό σε παραπάνω
\nαπό ένα άτομο, μέσα από την προαναφερθείσα διαδικασία, είτε τα παρήγαγε
\nη κεντρική τράπεζα με σκοπό να καλύψει προσωρινά το χρέος που εκκρεμεί,
\nδημιουργώντας όμως περισσότερο χρέος στη πορεία καθώς όπως
\nαναφέρθηκε και η κεντρική τράπεζα τοκίζει το χρήμα που εκδίδει. Το χρέος
\nπου δημιουργείται προστίθεται πάνω σε προηγούμενο χρέος σε μία
\nπυραμιδωτή διαδικασία που συσσωρεύει εικονικά χρέη. Χωρίς να μπούμε σε
\nτεχνικές λεπτομέρειες καταλαβαίνουμε ότι κάτι ενδεχομένως συμβαίνει λάθος
\nμε το σύστημα του χρήματος οδηγώντας σε πραγματικά χρέη και πραγματικές
\nοικονομικές κρίσεις.
\nΠοια η συσχέτιση κράτους και τραπεζών; Ο πρώτος είναι πως το κράτος έχει
\nδημιουργήσει με σχετικούς νόμους το παραστατικό χρήμα, την κεντρική
\n47
\nτράπεζα και το σύστημα κλασματικών αποθεμάτων. Το κράτος δηλαδή δίνει
\nτην εξουσία στις τράπεζες να δημιουργούν φούσκες μέσα από τον πλήρη
\nέλεγχο της ποσότητας και του κόστους του χρήματος. Ο δεύτερος λόγος
\nγίνεται πιο κατανοητός σε περιόδους κρίσης και αφορά την ανάγκη ύπαρξης
\nκάποιου “ναυαγοσώστη” σε περίπτωση που όλο αυτό το πολύπλοκο σύστημα
\nαριθμών καταρρεύσει όπως έγινε το 2008 στη Wall Street αρχικά και στην
\nΕυρώπη εν συνεχεία. Αυτός ο ναυαγοσώστης είναι το κράτος (τα κράτη) που
\nκαλείται να παρέμβει γεμίζοντας τις μαύρες τρύπες του συστήματος με μεγάλη
\nποσότητα χρημάτων από λεφτά των φορολογουμένων, προκειμένου να
\n“αποτρέψει την ολοκληρωτική κατάρρευση της οικονομίας που στηρίζεται
\nπάνω στην πίστωση και τις τράπεζες αλλά και για να διασφαλίσει τις
\nκαταθέσεις των πολιτών του. Ο τρίτος λόγος είναι πως όλα τα κράτη
\nλειτουργούν με μόνιμα ελλείμματα σε βάθος χρόνου, κυρίως για να συντηρούν
\nτα κοινωνικά συστήματα παροχών που διαθέτουν. Αυτά τα ελλείμματα
\nδημιουργούν εκ των πραγμάτων την ανάγκη δανεισμού μέσα από την έκδοση
\nομολόγων, κάτι που συνεπάγεται την εξάρτηση των κυβερνητικών πολιτικών
\nαπό τον συνεχή δανεισμό που παρέχει το χρηματοπιστωτικό
\nσύστημα.(koutipandoras.gr 2012)
\nΗ κυβέρνηση «δημιουργεί» νέο χρήμα για να καλύψει το επιπλέον ποσό που
\nξοδεύει πέραν των εισοδημάτων της. Η ύπαρξη ενός μη ισορροπημένου
\nπροϋπολογισμού είναι μια συχνή αιτία που οι κυβερνήσεις τυπώνουν
\nπερισσότερα χρήματα. Όταν δαπανώνται περισσότερα χρήματα από αυτά
\nπου εισπράττονται μέσω φόρων, η κυβέρνηση καλύπτει τη διαφορά με τα fiat
\nνομίσματα. Η βασική αιτία του πληθωρισμού είναι η απροθυμία της
\nκυβέρνησης να μειώσεις τα σχέδια δαπανών της ή να αυξήσει τα κεφάλαια
\nπου επιθυμεί μέσα από την αύξηση της φορολογίας ή με δανεισμό από το
\nκοινό.
\nΗ κυβέρνηση έχει διάφορους τρόπους για την αύξηση της προσφοράς
\nχρήματος. Η αύξηση της προσφοράς χρήματος πραγματοποιείται με τη
\nδημιουργία εσόδων από ομοσπονδιακό χρέος, στις ΗΠΑ για παράδειγμα
\nμέσω των πράξεων ανοικτής αγοράς από τη Federal Reserve και με την
\n48
\nπιστωτική επέκταση μέσω εμπορικών τραπεζικών δανείων προς ιδιώτες
\nδανειολήπτες.(Younkins 2000).
\nΌταν μια κυβέρνηση κινείται σε ένα fiat νόμισμα που υποστηρίζεται μόνο από
\nτο κυβερνητικό διάταγμα υπάρχει δυνατότητα για μεγάλες δαπάνες και
\nεπενδύσεις, κίνηση συχνά μη δημοφιλής για τους φορολογούμενους αλλά που
\nδημιουργεί μεγαλύτερη δύναμη για την κυβέρνηση. Αυτή η απίστευτη δύναμη
\nτων δαπανών οδηγεί τελικά σε τεράστια χρέη χωρίς ωστόσο να προκαλεί
\nσημαντικούς φόρους για τους πολίτες και να εξασφαλίζει για λίγο μια αίσθηση
\nευημερίας. Ωστόσο, ο πληθωρισμός πάντα παραμονεύει στο παρασκήνιο.
\n2.6 Εναλλακτικές προτάσεις στον τωρινό κυβερνητικά
\nελεγχόμενο νομισματικό σύστημα παραστατικού χρήματος
\nΓια να απολαμβάνουμε χρήματα που έχουν σταθερή αξία εξαρτάται από ένα
\nσταθερό επίπεδο τιμών το οποίο με τη σειρά του εξαρτάται από την
\nυπάρχουσα νομισματική τάξη ή νομισματικό καθεστώς. Τι είδους νομισματική
\nτάξη ή καθεστώς είναι πιο πιθανό να παρέχει σταθερό χρήμα; Ο
\nοικονομολόγος F Hayek όπως θα δούμε στο επόμενο κεφάλαιο προτείνει ένα
\nνομισματικό σύστημα που χαρακτηρίζεται από την ελεύθερη τραπεζική και
\nανταγωνιστικά νομίσματα που μπορεί να προσφέρει την καλύτερη ευκαιρία
\nγια την επίτευξη της σταθερότητας του νομίσματος.
\nΣε αντίθεση, τα διαχειριζόμενα από το κράτος νομισματικά συστήματα με τις
\nκεντρικές τράπεζες να έχουν το μονοπώλιο στην έκδοση χρήματος είναι
\nπιθανότερο να παρουσιάζουν νομισματική αστάθεια και να διαταράσσουν την
\nαυτορυθμιζόμενη τάξη της αγοράς. Πράγματι, η ιστορία των μονοπωλιακών
\nκεντρικών τραπεζών έχει χαρακτηριστεί από έντονη νομισματική ανισορροπία,
\nκαι κατά τη διάρκεια των περιόδων ύφεσης και πληθωρισμού, ο ρόλος του
\nκράτους τυπικά ενισχύθηκε.
\nΑπό την προοπτική της στρατηγικής, το πρόβλημα της επίτευξης χρήματος
\nσταθερής αξίας γίνεται ένα πρόβλημα εφαρμογής και διατήρησης ενός
\nνομισματικού συντάγματος. Αυτό που απαιτείται είναι η εισαγωγή και η
\n49
\nεπιβολή ενός νέου συνόλου κανόνων εντός του οποίου οι ιδιώτες θα έχουν
\nένα κίνητρο για την προστασία της αξίας του χρήματος. Εφόσον μέσω
\nαυτοεπιβολής στον δημόσιο τομέα είναι απίθανο να επιτευχθεί σταθερό
\nχρήμα, η εναλλακτική λύση της ελεύθερης αγοράς έναντι του fiat money
\nχρήζει ιδιαίτερης προσοχής. (Dorn 1989)
\nΗ διαδικασία της προσφοράς χρήματος είναι πιθανό να γίνει
\nπολιτικοποιημένη, με τη νομισματική πολιτική έντονα συνδεδεμένη με τη
\nδημοσιονομική πολιτική και με τις νομισματικές αρχές να εμφανίζουν μια τάση
\nπρος τον πληθωρισμό. Για την αποπολιτικοποίηση της διαδικασίας της
\nπροσφοράς χρήματος, ο F. Α Hayek προτείνει ένα νομισματικό σύστημα της
\nελεύθερης αγοράς σύμφωνα με το οποίο τα καλά χρήματα θα θέσουν εκτός
\nαγοράς τα ασταθή νομίσματα καθώς οι ιδιωτικοί φορείς έκδοσης έχουν
\nσυμφέρον να παρέχουν στους πελάτες τους χρήματα σταθερής αξίας.
\nΗ πρόταση του Hayek για αποκρατικοποίηση του χρήματος είναι μια
\nαντίδραση στην απώλεια της ελευθερίας και της αυξημένης αβεβαιότητας που
\nπροκλήθηκε από την αντικατάσταση ενός νομισματικού συστήματος
\nκαθοδηγούμενο από τις ανάγκες της αγοράς και που λειτουργούσε κάτω από
\nένα κανόνα –για παράδειγμα gold standard-, με ένα κεντρικά κατευθυνόμενο
\nνομισματικό σύστημα που λειτουργεί υπό πλήρη σχεδόν διακριτική ευχέρεια.
\nΚατά την άποψή του, η αποτυχία της διαχείρισης του καθεστώτος
\nστηριζόμενο σε fiat money για την επίτευξη χρήματος με σταθερή αξία είναι
\nεπιζήμια για τη μακροπρόθεσμη επιβίωση μιας ελεύθερης κοινωνίας και
\nαναφέρει ότι «αν θέλουμε ελεύθερη επιχειρηματικότητα και μια οικονομία της
\nαγοράς να επιβιώσει δεν έχουμε άλλη επιλογή από να αντικαταστήσουμε το
\nκυβερνητικό μονοπώλιο έκδοσης νομίσματος και τα εθνικά συστήματα
\nέκδοσης νομίσματος με τον ελεύθερο ανταγωνισμό μεταξύ των ιδιωτικών
\nτραπεζών έκδοσης νομισμάτων».(Hayek 1990)
\nΑκόμα κι αν το σύστημα που προτείνει ο Hayek για τον ανταγωνισμό μεταξύ
\nιδιωτικών νομισμάτων είναι σχετικά απίθανο να εφαρμοστεί οποιαδήποτε
\nστιγμή σύντομα, αξίζει τον κόπο να πάμε ένα βήμα πέρα από το status quo
\nκαι να εξετάσουμε τις προτάσεις που παρουσιάζονται στην ελεύθερη
\n50
\nανταγωνιστική αγορά πέρα από τον κυβερνητικό έλεγχο της έκδοσης
\nχρήματος.
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο
\n: Αποκρατικοποίηση του χρήματος
\n3.1 Εισαγωγή
\nΥπάρχει εδώ και καιρό μια κοινή πεποίθηση μεταξύ των οικονομολόγων από
\nτην περίοδο των κλασσικών στοχαστών του 18ου αιώνα, ότι μία από τις πιο
\nσημαντικές λειτουργίες της κυβέρνησης ήταν να δημιουργήσει μια νομισματική
\nπολιτική και να εκδίδει χρήμα. Οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των οικονομολόγων
\nεστιάζονται στο κατά πόσο αποτελεσματικά έχει επιτελέσει το κράτος τη
\nλειτουργία αυτή με βάση την αύξηση ή μείωση του κυβερνητικού ελέγχου
\nπάνω στη προσφορά χρήματος. Αλλά η γενική παραδοχή είναι ότι η
\nκυβέρνηση πρέπει να ελέγχει τη νομισματική πολιτική και ότι κάθε χώρα
\nπρέπει να έχει τη δική της δομή νομισματικών μονάδων. Αυτή η υπόθεση έχει
\nτεθεί υπό αμφισβήτηση από τον καθηγητή FA Hayek. Θεωρεί ότι το χρήμα δεν
\nδιαφέρει από τα άλλα αγαθά και η παροχή του θα ήταν πιο αποτελεσματική
\nμέσω του ανταγωνισμού μεταξύ ιδιωτικών τραπεζών από το κρατικό
\nμονοπώλιο έκδοσης χρήματος. Τα πλεονεκτήματα που προκύπτουν δεν είναι
\nμόνο ότι θα περιοριστεί η δύναμη της κυβέρνησης να πληθωρίζει το χρήμα
\nμέσω της αύξησης της προσφοράς αλλά θα βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό για
\nτην πρόληψη των αποσταθεροποιητικών διακυμάνσεων της οικονομίας.
\nΗ βασική πηγή των νομισματικών προβλημάτων προέρχεται από την
\nκευνσιανή πεποίθηση, ότι αυξάνοντας την ποσότητα του χρήματος στην
\nαγορά αυτό θα εξασφαλίσει ευημερία και πλήρη απασχόληση. Η
\nπραγματικότητα όμως είναι ότι η απασχόληση εξαρτάται από την ζήτηση που
\nυπάρχει σε κάθε τομέα της οικονομίας ξεχωριστά καθώς δεν υπάρχει
\nαπόλυτη ταύτιση προσφοράς και ζήτησης. Η προσπάθεια για έλεγχο της
\nσυνολικής ζήτησης με την αύξηση της ποσότητας χρήματος θα δημιουργήσει
\nμόνο προσωρινές και ασταθείς συνθήκες απασχόλησης.(Hayek 2009)
\n51
\nΕίναι γενικά αποδεκτό ότι η κυβερνητική νομισματική πολιτική και οι
\nμακροοικονομικές αποφάσεις της έχουν αποτύχει να συμβάλλουν στη μείωση
\nτης ανεργίας ή τη σταθεροποίηση της οικονομίας και επίσης αυτές οι ίδιες
\nπολιτικές έχουν προκαλέσει σημαντικά προβλήματα. Κύρια μεταξύ αυτών
\nείναι ο πληθωρισμός, η μεταβλητότητα των επιτοκίων, καθώς και η
\nευαισθησία του τραπεζικού συστήματος στις κρίσεις. Την ίδια στιγμή υπάρχει
\nμια αλλαγή στην αντίληψη των οικονομολόγων όσον αφορά την λειτουργίας
\nτου κράτους ως θεσμικό όργανο. Η κυβέρνηση μπορούσε κάποτε να
\nθεωρηθεί ως η λύση των προβλημάτων που προκαλούνται από το
\nανεξέλεγκτο ιδιωτικό συμφέρον στην «ελεύθερη» αγορά, πλέον όμως
\nδιαφαίνεται όλο και περισσότερο ότι η κυβέρνηση δεν είναι ένας αμερόληπτος
\nκριτής που στέκεται πάνω στον ιστό της ιδιοτέλειας που κινητοποιεί τον
\nιδιωτικό τομέα. (Dowd 1988)
\nΗ ιστορία έχει δείξει ότι ο έλεγχος της ποσότητας του χρήματος από το κράτος
\nθα οδηγήσει αναπόφευκτα σε πληθωρισμό. Οι επιδράσεις του πληθωρισμού
\nείναι σημαντικές και επιζήμιες καθώς διαταράσσουν την ομαλή λειτουργία της
\nκαφαλαιαγοράς και επηρεάζουν δυσμενώς το σύνολο της οικονομίας καθώς
\nδεν είναι εφικτό να προβλέψουμε τις μελλοντικές τιμές των αγαθών ούτε να
\nερμηνεύσουμε τις τωρινές τους κατευθύνσεις. Κατά τον Ηayek η μόνη ελπίδα
\nγια συνθήκες νομισματικής σταθερότητας και αποφυγής του πληθωρισμού θα
\nήταν η αφαίρεση από το κράτος του αποκλειστικού προνομίου έκδοσης
\nχρήματος. Καμία κυβέρνηση, εθνική ή διεθνής, που θέλει να παραμείνει στην
\nεξουσία δε θα περιορίσει τη ποσότητα του χρήματος καλύτερα από ότι για
\nπαράδειγμα με ένα σύστημα με βάση τον κανόνα του χρυσού ή με
\nοποιοδήποτε άλλο σύστημα διότι στην πράξη θα υποκύψει στις πιέσεις
\nσυγκεκριμένων μονάδων για παροχή πρόσθετου «φθηνού» χρήματος και
\nστην πραγματοποίηση δαπανών για την εξυπηρέτηση συμφερόντων. Ο
\nκανόνας του χρυσού, οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, οι ανταλλαγές
\nνομισμάτων σε σταθερές τιμές τους επέτρεψαν να αντισταθούν σε τέτοιου
\nείδους πιέσεις και η μετέπειτα απομάκρυνση αυτών των περιορισμών
\nοδήγησε στο να δράσουν πιο ανεύθυνα. (Hayek 1990)
\n52
\n3.2 Αναλύοντας την θέση του Hayek
\nΈνας αποτελεσματικός έλεγχος κατά της καταχρηστικής κρατικής εξουσίας
\nστην έκδοση χρήματος θα ήταν η ελεύθερη επιλογή νομίσματος μεταξύ των
\nχωρών όπου οι πολίτες θα μπορούν ελεύθερα να αποφεύγουν συναλλαγές με
\nνομίσματα που θεωρούνται αναξιόπιστα και να προτιμούν αυτά που
\nδιασφαλίζουν τη σταθερότητα της αξίας τους, έτσι ώστε με αυτό τον τρόπο θα
\nυπήρχε κίνητρο από τις κυβερνήσεις να εξασφαλίζουν την σταθερότητα του
\nνομίσματος τους με την προσφορά να παραμένει κάτω από τη ζήτηση και με
\nτη ζήτηση να αυξάνεται μακροπρόθεσμα για το συγκεκριμένο νόμισμα.(Hayek
\n2009)
\nΕμβαθύνοντας πιο μεθοδικά στην παραπάνω πρόταση ο Hayek υποστηρίζει
\nότι η σταθερότητα των τιμών μπορεί να επιτευχθεί με την αφαίρεση του
\nκρατικού μονοπωλίου έκδοσης χρήματος. Αντί για μια εθνική κυβέρνηση που
\nέχει το μονοπωλιακό δικαίωμα έκδοσης ενός συγκεκριμένου νομίσματος, η
\nχρήση του οποίου επιβάλλεται σε όλα τα μέλη της οικονομίας της με τη νομική
\nμορφή του αποκλειστικού νομίσματος πληρωμών και συναλλαγών, θα πρέπει
\nνα επιτρέπεται σε ιδιωτικές επιχειρήσεις\/οργανισμούς να εκδίδουν τις δικές
\nτους μορφές του χρήματος, αποφασίζοντας αυτοβούλως πώς να το
\nπραγματοποιήσουν. (Hayek 1990). Και άλλοι μελετητές έχουν ενστερνιστεί
\nτην ανάλυσή του και έχουν μελετήσει τις καταστάσεις όπου δεν υπήρχε το
\nκυβερνητικό μονοπώλιο έκδοσης χρήματος. Ο Lawrence White μελέτησε το
\nσκωτσέζικο σύστημα του competitive money issue (L.White,1984). O Eugene
\nWhite μελέτησε την περίοδο κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης
\nόπου υπήρχε ανταγωνισμός στην έκδοση χρήματος. Ο Hugh Rockoff εξέτασε
\nτο θέμα του competitive money issue στις Ηνωμένες Πολιτείες. Φυσικά,
\nκανένα από αυτά τα συστήματα δεν αναδείχτηκε ως το καλύτερο και κανένα
\nδεν είναι πρόσφατο αλλά όλα απεδείχθησαν πιο σταθερά από το κυβερνητικό
\nμονοπώλιο έκδοσης χρήματος και η διαχρονική αρχή που απεικονίζουν είναι
\nότι το κίνητρο επηρεάζει τη συμπεριφορά.
\nΤίθεται συνεπώς ένα βασικό ερώτημα: Πως μπορεί να επιτευχτεί η
\nνομισματική σταθερότητα; Ο καθηγητής Μίλτον Φρίντμαν υποστηρίζει τη
\nδημιουργία ενός σταθερού κανόνα που περιορίζει την ελευθερία της
\n53
\nκυβέρνησης να αυξήσει την προσφορά χρήματος και να ακολουθεί τον ρυθμό
\nτης οικονομικής ανάπτυξης έτσι ώστε η προσφορά χρήματος να είναι σταθερή
\nκαι προβλέψιμη.(M Friedman,1970) Οι καθηγητές James Buchanan and
\nGeoffrey Brennan στο Hobart Paper (No. 88), Monopoly in Money and
\nInflation αναπτύσσουν την υπόθεση για τη δημιουργία ενός «νομισματικού
\nσυντάγματος» που θα πειθαρχήσει τη κυβέρνηση. Άλλοι προσπάθησαν να
\nελέγξουν την προσφορά χρήματος βασίζοντας τη στο κανόνα του χρυσού και
\nμια πρώιμη πρόταση από τους Irving Fisher και Henry Simons-ότι η
\nνομισματική αρχή θα πρέπει να κρατήσει την αξία της νομισματικής μονάδας
\nσταθερή ως προς ένα δείκτη τιμών.
\nΤο κοινό θέμα όλων αυτών των προτάσεων είναι ότι αποδέχονται το
\nμονοπώλιο έκδοσης χρήματος από το κράτος. Όμως σε χώρες με ισχυρό
\nκοινοβούλιο και κρατικό έλεγχο τα όρια που τίθενται από μια κυβέρνηση δεν
\nσημαίνει ότι θα είναι δεσμευτικά και για τις μελλοντικές κυβερνήσεις. Επιπλέον
\nγιατί να χρειαζόμαστε ρυθμίσεις και κανόνες για την προσφορά χρήματος; Η
\nκαλύτερη πρακτική είναι ο ανταγωνισμός και ο ανταγωνισμός στην προσφορά
\nχρήματος θα οδηγήσει στην παραγωγή του επιθυμητού αποτελέσματος, όπως
\nακριβώς κάνει και σε άλλους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας. (Hayek
\n1990).
\nΣτο πλαίσιο αυτό ο Hayek προτείνει ένα σύστημα αποκρατικοποίησης της
\nέκδοσης νομίσματος στο οποίο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν τη
\nδυνατότητα να δημιουργήσουν νομίσματα που ανταγωνίζονται για την
\nαποδοχή της αγοράς. Η σταθερότητα της αξίας του νομίσματος τεκμαίρεται ότι
\nείναι ο αποφασιστικός παράγοντας για την αποδοχή. Περαιτέρω, κάνει την
\nυπόθεση ότι ο ανταγωνισμός θα ευνοήσει τα νομίσματα με τη μεγαλύτερη
\nσταθερότητα σε αξία αφού ένα υποτιμημένο νόμισμα πλήττει τους πιστωτές,
\nενώ το υπερτιμημένο επηρεάζει αρνητικά τους οφειλέτες σε μια οικονομία. Ως
\nεκ τούτου, οι χρήστες θα επιλέγουν τα μέσα πληρωμών ή αλλιώς τα
\nνομίσματα που αναμένεται να προσφέρουν μια αμοιβαία αποδεκτή τομή
\nμεταξύ ανατίμησης και υποτίμησης.
\nΣε αυτή την κατάσταση η αξία του νομίσματος που εκδίδεται από μια τράπεζα
\nδεν θα είναι απαραίτητο ότι θα επηρεαστεί από τις προμήθειες των άλλων
\n54
\nνομισμάτων από διαφορετικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (ιδιωτικά ή
\nκρατικά).Θα πρέπει ο εκδότης κάθε νομίσματος να ρυθμίζει την ποσότητα του
\nέτσι ώστε να είναι πιο αποδεκτό για το κοινό, και μέσω του ανταγωνισμού θα
\nαναγκαστεί να το πράξει, διότι θα γνωρίζει ότι η ποινή για την αποτυχία να
\nεκπληρώσει τις προσδοκίες του πελατολογίου του θα είναι η άμεση απώλεια
\nτης επιχείρησης. Η επιτυχής είσοδος στη διαδικασία έκδοσης χρήματος θα
\nήταν προφανώς είναι μια πολύ επικερδής επιχείρηση, και η επιτυχία θα
\nεξαρτηθεί από την καθιέρωση της αξιοπιστίας που η τράπεζα είναι σε θέση
\nκαι αποφασισμένη να φέρει από τις δεδηλωμένες προθέσεις της. Φαίνεται ότι
\nσε αυτή την κατάσταση η καθαρή επιθυμία για κέρδος θα παράγει καλύτερο
\nχρήμα από ότι έχει παραχθεί ποτέ από το κράτος.(Hayek 1990)
\nΟι ανεπάρκειες που σχετίζονται με το κυβερνητικό μονοπώλιο της
\nέκδοσης νομίσματος είναι ιδιαίτερα μεγάλες στις αναπτυσσόμενες
\nχώρες ενώ υπάρχει και χαμηλή αξιοπιστία στην συναλλαγματική ισοτιμία,
\nστοιχείο σημαντικό για την ποιότητα του νομίσματος.
\nΤο πρόβλημα αξιοπιστίας\/φερεγγυοτητας της κεντρικής τράπεζας έγκειται
\nστην αξιοπιστία της υπόσχεσης εξαγοράς δηλ. την υπόσχεση\/συμφωνια του
\nέκδοτη για ανταλλαγή με άλλο νόμισμα σε δεδομένη τιμή. Στις
\nαναπτυσσόμενες χώρες το τοπικό νόμισμα αποκτά την αξία του από την
\nσχέση ανταλλαγής που έχει με το αμερικανικό δολάριο σε σταθερή τιμή. Στο
\nβαθμό που η κεντρική τράπεζα τηρεί αυτή την συμφωνία για μια σταθερή
\nσυναλλαγματική ισοτιμία περιορίζει τη χρήση επεκτατικής νομισματικής
\nπολιτικής και υπερβάλλουσας ρευστότητας και βοηθάει στην αποφυγή
\nυψηλού πληθωρισμού. Το πρόβλημα του υψηλού πληθωρισμού απαντάται
\nσυχνά στις αναπτυσσόμενες χώρες καθώς οι κεντρικές τράπεζες
\nαπολαμβάνουν “ασυλία” λόγω του μονοπωλίου της έκδοσης νομίσματος από
\nτυχόν νομικές και εμπορικές κυρώσεις και παράλληλα υπάρχει έντονη
\nπολιτική πίεση να προσφέρουν τα άμεσα οφέλη που μπορεί να συνοδεύουν
\nτην υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος με αποτέλεσμα οι πολιτικές αυτές να
\nοδηγούν σε υπερτίμηση του νομίσματος.
\nΣτον αντίποδα, οι ιδιωτικές εμπορικές τράπεζες είναι πιο αξιόπιστες διότι
\nέχουν κίνητρο για έλεγχο ποιότητας καθώς η ιδιωτική προσφορά νομίσματος
\n55
\nσημαίνει ότι οι εμπορικές τράπεζες εκδίδουν μέσα ανταλλαγής που είναι
\nαξιώσεις για τα περιουσιακά στοιχεία του αποθεματικού τους όπως ορίζεται
\nαπό το νομισματικό πρότυπο και όχι από τη δημόσια πολιτική. Επιπλέον οι
\nεμπορικές τράπεζες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της αγωγής από τους
\nκατόχους των απαιτήσεων σε περίπτωση αποτυχίας να τις εξαγοράσουν στο
\nάρτιο.
\nΠως θα έμοιαζε ένα σύστημα ιδιωτικής έκδοσης νομίσματος συναλλαγών; Οι
\nεγχώριες τράπεζες θα εκδίδουν τραπεζογραμμάτια που εκφράζονται και είναι
\nάμεσα εξαγοράσιμα σε στοιχεία του ενεργητικού σε ξένο νόμισμα. Κάθε
\nχαρτονόμισμα θα φέρει καθαρά το όνομα της εκδότριας τράπεζας και κάθε
\nτράπεζα που θα προσπαθήσει να εκδώσει πάρα πολλά τραπεζογραμμάτια θα
\nβρεθούν κατατεθειμένα σε άλλες τράπεζες, και θα επιστρέφονται μέσω του
\nσυστήματος εκκαθάρισης για εξαγορά από το αποθεματικό τους. Η πρόταση
\nαυτή έχει καλύτερη εφαρμογή σε χώρες με ρευστή νομισματική πολιτική και
\nεπαναλαμβανόμενη υποτίμηση αλλά με ανταγωνιστικό καθεστώς ιδιωτικής
\nτραπεζικής βασισμένο σε νόμους και εμπορικές συμφωνίες.(White and Selgin,
\n2000)
\n3.3 Λειτουργία του συστήματος Free Banking
\nΗ πλήρης ιδιωτικοποίηση του νομίσματος είναι ο μόνος τρόπος για την
\nαποπολιτικοποίηση του νομισματικού συστήματος, με τον ίδιο τρόπο που η
\nιδιωτικοποίηση γενικότερα των βιομηχανιών δημόσιου τομέα περιορίζεται
\nμόνο στο βαθμό που οι πολιτικοί μπορούν να παρέμβουν σε θέματα
\nεπενδύσεων, απασχόλησης και τιμολογιακής πολιτικής. Επιπρόσθετα η
\nπρόταση αυτή, που υποστηρίζεται από τον καθηγητή Κ. Dowd είναι μια λογική
\nεπέκταση και συνάδει πλήρως με την ταχεία πρόοδο που έχει σημειωθεί στη
\nαπελευθέρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, και η οποία ανάγκασε το
\nνομισματικό σύστημα να γίνει πιο ανταγωνιστικό και λιγότερο επιρρεπές στη
\nχειραγώγηση από τις εθνικές νομισματικές αρχές.(Dowd, 1988).
\nΣε ένα σύστημα free banking οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, οι
\nτράπεζες, οι κτηματικές εταιρείες, οι πιστωτικές εταιρείες και ούτω καθεξής,
\n56
\nείναι ελεύθεροι να συμμετέχουν σε οποιεσδήποτε δραστηριότητες δανεισμού
\nκαι έκδοσης χρήματος έχοντας ως μόνο περιορισμό το κοινό να αποδέχεται το
\nπαθητικό τους (liabilities). Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη μορφή του
\nκεντρικού τραπεζικού συστήματος στο οποίο οι δραστηριότητες των
\nτραπεζών ρυθμίζονται με διάφορους τρόπους και το οποίο έχει το μονοπώλιο
\nέκδοσης χρήματος. Ενδεικτικά θα αναφερθούμε σε χώρες όπου εφαρμόστηκε
\nμε επιτυχία κατά το παρελθόν:
\nΑυστραλία. Στα τέλη του 19ου αιώνα, το τραπεζικό σύστημα στην Αυστραλία
\nυπόκειται σε ελάχιστους κανονισμούς. Υπήρχαν τέσσερις μεγάλες τράπεζες
\nμε πάνω από 100 καταστήματα η κάθε μία, που από κοινού είχαν περίπου το
\nήμισυ των συνολικών τραπεζικών εργασιών, και το branch banking και το
\nσύστημα καταθέσεων που διέθεταν ήταν πολύ πιο προηγμένα από ό,τι σε
\nχώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ.
\nΣκωτία. Το σκωτσέζικο σύστημα free banking υπήρχε μεταξύ 1716 και 1845.
\nΗ Bank of Scotland και η Royal Bank of Scotland, εξέδιδαν νομίσματα
\nανταγωνιστικά μεταξύ τους. Αυτό οδήγησε σε μια «νομισματικό πόλεμο» το
\n1727. Το αποτέλεσμα ήταν ένας συνεταιρισμός ισορροπίας, όπου και οι δύο
\nτράπεζες συμφώνησαν να αποδέχονται τα νομίσματα που εξέδιδε κάθε μία
\nγια τη συνέχιση των εργασιών τους.
\nΗνωμένες Πολιτείες. Παρά το γεγονός ότι η περίοδος 1837-1864 στις ΗΠΑ
\nσυχνά αναφέρεται ως εποχή του free banking, ο όρος είναι κάτι σαν
\nψευδεπίγραφος και αυτό γιατί δεν αναφέρεται σε ένα γενικό σύστημα όπως
\nπεριγράφηκε προηγουμένως, αλλά μάλλον σε διάφορα κρατικά τραπεζικά
\nσυστήματα που βασίζονταν στους νόμους του λεγόμενου free banking . Αυτοί
\nοι νόμοι καθιστούσαν περιττή την εξασφάλιση καταστατικού για τους
\nνεοεισερχόμενους αλλά παρόλα αυτά περιόριζε σημαντικά τις εργασίες τους.
\nΑπό το 1863 με 1913 σε μία περίοδο γνωστή ως εποχή των κρατικών
\nτραπεζών οι κρατικές τράπεζες με την απόκτηση καταστατικού
\nεξακολουθούσαν να λειτουργούν κάτω από ένα σύστημα free banking και
\nμερικοί μελετητές έχουν διαπιστώσει ότι το σύστημα αυτό ήταν ως επί το
\nπλείστον σταθερό.
\n57
\nΗ αντιπαράθεση για το free banking εστιάζει σε δύο κύρια θέματα:
\n(α) στους μηχανισμούς που υπάρχουν για την αντιμετώπιση σε περίπτωση
\nυπερπροσφοράς χρήματος από κάποιον οργανισμό και
\n(β) στην ικανότητα του τραπεζικού συστήματος να προστατευθεί από bank
\nruns και εάν υπάρχει ανάγκη για ένα κρατικό οργανισμό δανεισμού σε
\nπερίπτωση τέτοιου γεγονότος.
\nΠριν από την εξέταση αυτών των θεμάτων, ωστόσο, είναι σημαντικό πρώτα
\nνα εξηγήσουμε πώς ένα ελεύθερο τραπεζικό σύστημα θα λειτουργήσει στην
\nπράξη.
\nΟι τράπεζες λειτουργούν με την αποδοχή ορισμένων περιουσιακών στοιχείων
\nκαι στη συνέχεια δανείζοντας αυτά τα περιουσιακά στοιχεία πάλι προς τα έξω.
\nΌταν δέχονται περιουσιακά στοιχεία εκδίδουν αποδεικτικά καταθέσεων και
\nνομίσματα τα οποία χρησιμοποιεί το κοινό ως αποθήκευση αξιών και ως μέσα
\nσυναλλαγής για τις καθημερινές συναλλακτικές του δραστηριότητες. Τα έσοδα
\nτων τραπεζών προέρχονται από τους τόκους που εισπράττει από τα δάνειά
\nπου εκδίδει. Ως εκ τούτου, οι τραπεζίτες εξαρτώνται από τις καταθέσεις που
\nμπορούν να προσελκύσουν από το κοινό και προβαίνουν σε ανταγωνισμό
\nμεταξύ τους. Ένας τρόπος με τον οποίο μπορούν να προσελκύσουν
\nκαταθέσεις είναι με την προσφορά τόκων και παράλληλα διασφαλίζοντας στο
\nκοινό ότι τα τραπεζογραμμάτια και οι καταθέσεις θα διατηρήσουν την αξία
\nτους.
\nΟ καλύτερος τρόπος να γίνει αυτό είναι προσφέροντας στο κοινό μια
\n«συμφωνία μετατρεψιμότητας ‘-όπου μια τράπεζα θα δεσμευόταν νομικά να
\n«εξαγοράσει» συγκεκριμένες υποχρεώσεις έναντι στοιχείων του αποθεματικού
\nτης με βάση τους όρους και τις διαδικασίες που θα αναφέρονται στη σύμβαση
\nμεταξύ της τράπεζας και του ιδιώτη καταθέτη. Η πιο προφανής νομική
\nυποχρέωση θα ήταν να κάνει μετατρέψιμα συγκεκριμένα στοιχεία του
\nπαθητικού εφόσον της ζητηθεί, δηλαδή η υπόσχεση για εξαγορά
\nπεριουσιακών στοιχείων χωρίς ειδοποίηση από τους πιστωτές της.
\nΕναλλακτικά, η σύμβαση αυτή θα μπορούσε να δίνει στις τράπεζες τη
\nδυνατότητα επιλογής προτεραιότητας (insisting of notice) στην ικανοποίηση
\n58
\nτων απαιτήσεων με αντάλλαγμα την αποζημίωση των πιστωτών για την
\nκαθυστέρηση. Όποια και αν ενδέχεται να είναι τα ακριβή χαρακτηριστικά μιας
\nτέτοιας σύμβασης, το σημαντικό είναι ότι ο ανταγωνισμός θα αναγκάσει τις
\nεκδότριες τράπεζες να προσφέρουν κάποια τέτοιου είδους σύμβαση διότι
\nόποια τράπεζα προσπαθήσει να μην εκδώσει σύμφωνο μετατρεψιμότητας δεν
\nθα είναι σε θέση να παρέχει στο κοινό μια αξιόπιστη διαβεβαίωση ότι οι
\nκαταθέσεις και τα τραπεζογραμμάτια τους θα διατηρήσουν την αξία τους, και
\nτο κοινό θα στραφεί σε άλλες τράπεζες που είναι διατεθειμένες να προβούν
\nσε τέτοιου είδους δεσμεύσεις.
\nΣε περίπτωση που μια τράπεζα εκδώσει περισσότερα χαρτονομίσματα από
\nτη ποσότητα που οι πολίτες είναι πρόθυμοι να έχουν στη κατοχή τους, το
\nπλεόνασμα θα πρέπει να επιστραφεί στην τράπεζα για
\nρευστοποίηση\/εξαγορά σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης μεταξύ της
\nτράπεζας και του κατόχου του ομολόγου. Ο πειθαρχικός μηχανισμός που
\nελέγχει την υπερβολική έκδοση τραπεζογραμματίων είναι η επιστροφή του
\nεπιπλέον αποθέματος πίσω στην εκδότρια τράπεζα. Και εδώ έρχεται η
\nχρησιμότητα ενός εκκαθαριστικού οίκου (clearing house) που θα έχει τον
\nρόλο του μεσολαβητή μεταξύ των τραπεζών για την επιστροφή της επιπλέον
\nποσότητας χρήματος και παράλληλα θα ασκεί και ελεγκτικό ρόλο για τον
\nπεριορισμό της υπερπροσφοράς. Η σημασία του εκκαθαριστικού οίκου στο
\nπλαίσιο αυτό είναι ότι αν μια τράπεζα εκδώσει μεγάλη ποσότητα
\nχαρτονομισμάτων ή αποδεικτικών καταθέσεων, οι πελάτες είναι πιθανό να
\nτοποθετήσουν το μεγαλύτερο μέρος της επιπλέον ποσότητας στις δικές τους
\nτράπεζες και έπειτα αυτή η υπερβάλλουσα ποσότητα να επιστραφεί με
\nέμμεσο τρόπο από τον εκκαθαριστικό οίκο διευκολύνοντας παράλληλα και
\nτους πολίτες.
\nΜία από τις διαφορές μεταξύ του συστήματος που αναφέρουμε και του
\nσυστήματος των κεντρικών τραπεζών είναι ότι ενώ το τελευταίο συνήθως
\nεπιτρέπει τον ανταγωνισμό μεταξύ των τραπεζών στο κομμάτι των
\nκαταθέσεων, επιβάλλει ωστόσο μια μονοπωλιακή πολιτική στο θέμα της
\nπροσφοράς τραπεζογραμματίων. Γίνεται συνεπώς αντιληπτό ότι ενώ θα
\nμπορούσε να δημιουργηθεί ένας εκκαθαριστικός οίκος για τον έλεγχο των
\n59
\nκαταθέσεων, δεν μπορεί να δημιουργηθεί και για τον έλεγχο της ποσότητας
\nχρήματος καθώς υπάρχει ένας και μοναδικός εκδότης νομίσματος.
\nΗ μόνη πειθαρχία στην υπερπροσφορά νομίσματος θα προέλθει από την
\nάμεση επιστροφή αυτών από το ευρύ κοινό, μια διαδικασία λιγότερο
\nαποτελεσματική και αυτό συμβαίνει μόνο αν οι τίτλοι είναι μετατρέψιμοι, γιατί
\nαν δεν είναι όπως συμβαίνει σήμερα. δεν υπάρχει κανένας τρόπος με τον
\nοποίο να μπορεί να επιστραφεί η υπερβάλλουσα ποσότητα πίσω στον εκδότη
\nτους. Όλο αυτό καταλήγει στην δημιουργία πληθωριστικών πιέσεων από την
\nπλευρά της ζήτησης. Στο σύστημα κεντρικής τραπεζικής επειδή υπάρχει το
\nμονοπώλιο στην έκδοση χρήματος η υπερβολική προσφορά χρήματος
\nαυξάνει τις τραπεζικές καταθέσεις, οδηγεί σε μείωση των επιτοκίων και
\nκαταλήγουμε σε νομισματική επεκτατική πολιτική. (K.Dowd, 1988)
\nΤι γίνεται σε περίπτωση bank run; Οι τράπεζες είναι ενδιάμεσοι
\nχρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που δανείζονται κεφάλαια από τους δανειστές
\nκαι με τη σειρά τους τα δανείζουν με τόκο για να πραγματοποιήσουν ένα
\nκέρδος Σε γενικές γραμμές, αυτοί δανείζουν χρήματα αγοράζοντας
\nπεριουσιακά στοιχεία των οποίων οι τιμές δεν είναι καθορισμένες σε
\nονομαστικούς όρους (π.χ. μετοχές και ομόλογα). Η αξία αυτών των
\nπεριουσιακών στοιχείων τείνει να μεταβάλλεται όταν ο τόκος αλλάζει. Από την
\nάλλη πλευρά, οι υποχρεώσεις μιας τράπεζας(παθητικό) τείνουν να έχουν
\nσταθερές τιμές. Οι τράπεζες συνεπώς αναλαμβάνουν το ρίσκο η αξία των
\nπεριουσιακών τους στοιχείων να πέσει κάτω από την αξία των υποχρεώσεων
\nτους και σε περίπτωση που συμβεί κάτι τέτοιο η τράπεζα δεν θα είναι σε θέση
\nνα ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις και θα προκαλέσει ζημίες στους πιστωτές
\nτης.
\nΣε περίπτωση που μια ιδιωτική τράπεζα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα bank run
\nκαι δεν διαθέτει επαρκή αποθέματα για να καλύψει τις απαιτήσεις των
\nπιστωτών της έχει δύο πιθανές πηγές για απόκτηση επιπλέον ρευστότητας. Η
\nπρώτη είναι να δανειστεί στην ελεύθερη αγορά. Αν οι πιθανοί δανειολήπτες
\nθεωρούν την τράπεζα ασφαλή και σχετικά υγιή, θα έχει μικρή δυσκολία στη
\nλήψη κεφαλαίων μέσω αυτής της πηγής. Εκτός και αν έχουν λόγους να
\nαμφιβάλλουν για την ευρωστία του τραπεζικού συστήματος ως σύνολο, όσοι
\n60
\nεξαργυρώσουν τις καταθέσεις τους θα προβούν στην μεταφορά των
\nκεφαλαίων τους με συνέπεια άλλες τράπεζες να εμφανίσουν μεγαλύτερη
\nζήτηση για χαρτονομίσματα και καταθέσεις. Αυτές οι τράπεζες κατά συνέπεια
\nθα έχουν περισσότερα κεφάλαια για να δανείσουν και θα είναι σε θέση να
\nαποκομίσουν ένα επιπλέον κέρδος με τη παροχή δανεισμού προς τις
\nτράπεζες που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα. Εν ολίγοις, το χρηματοπιστωτικό
\nσύστημα απλώς ανακυκλώνει τα κεφάλαια πίσω στην τράπεζα που
\nαντιμετωπίζει το πρόβλημα και η τελευταία στη συνέχεια αποκτά και πάλι τη
\nδυνατότητα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των πιστωτών της.
\nΠαράλληλα, αν μια τράπεζα είναι κατά βάση υγιής, θα έχει μόνο το
\nαποτέλεσμα να αναγκάσει το τραπεζικό σύστημα για την ανακύκλωση των
\nπεριουσιακών του στοιχείων. Αν από την άλλη η συγκεκριμένη τράπεζα δεν
\nθεωρείται υγιής, αυτό θα ήταν γενικά γνωστό από άλλες τράπεζες οι οποίες
\nθα ήταν απρόθυμες να τη δανείσουν χωρίς την προστασία του collateral. Η
\nτράπεζα αυτή θα είναι σε θέση να αποκτήσει κεφαλαία μόνο από την πώληση
\nτων περιουσιακών της στοιχείων με όλο και μεγαλύτερες απώλειες και οι
\nζημίες θα συσσωρεύονταν μέχρι που τελικά θα βρισκόταν σε αδυναμία
\nπληρωμής. Σε αυτή τη περίπτωση, ένα bank run θα πραγματοποιούσε το
\nχρήσιμο σκοπό να θέσει μια επισφαλή τράπεζα εκτός αγοράς. Αυτή η
\nλειτουργία απελευθερώνει πόρους από τον έλεγχό της και επιτρέπει τη
\nδιοχέτευση τους αλλού εκ νέου. Μια υγιής τράπεζα συνήθως αναμένει τον
\nκίνδυνο του firesale losses και γι αυτό το λόγο διατηρεί μια ισχυρή κεφαλαιακή
\nβάση για να μην πληγεί το κύρος της και η δυνατότητα δανεισμού της σε
\nπιθανή έλευση αυτού του κινδύνου. Ο κίνδυνος των firesale losses παρέχει
\nεπίσης στους μετόχους ένα ισχυρό κίνητρο να παρακολουθούν την διοίκηση
\nτης τράπεζας και να εξασφαλίζουν ότι δεν λαμβάνονται ρίσκα που θέτουν σε
\nκίνδυνο τις επενδύσεις τους.
\nΟλοκληρώνοντας, ο εκκαθαριστικός οίκος (clearing house) θα μπορούσε
\nνα ελέγχει και να παρακολουθεί την τακτική ανταλλαγή χαρτονομισμάτων και
\nεπιταγών μεταξύ των τραπεζών και να αναλαμβάνει το ρόλο του «δανειστή
\nέσχατης λύσης» σε τράπεζες που αντιμετωπίζουν ένα προσωρινό πρόβλημα
\nρευστότητας αλλά έχουν μια υγιή βάση. Το συναλλακτικό κοινό θα
\nαναγνωρίσει ότι οι αποφάσεις και τα πορίσματα του clearing house είναι
\n61
\nαξιόπιστα, διότι θα υποβάλλονται σε ενδελεχή έλεγχο από αυτόν τα στοιχεία
\nτων τραπεζών ενώ σε ενδεχόμενο bank run με πιθανή εξάπλωση και σε άλλες
\nτράπεζες ο εκκαθαριστικός οίκος έχει τη δυνατότητα να χειριστεί καλύτερα μια
\nτέτοια κρίση από ότι κάθε τράπεζα μεμονωμένα.
\nΈνα τελευταίο σημείο πρέπει να τονιστεί σχετικά με το ρόλο των ιδιωτικών
\nclearing houses είναι ότι δεν θα έχουν καμία επιπλέον εξουσία εκτός από
\nεκείνες που θα έχουν συμφωνηθεί εκ των προτέρων με τις τράπεζες-μέλη
\nτους για τη διασφάλιση των ατομικών και αμοιβαίων συμφερόντων τους και θα
\nλειτουργούν αποκλειστικά για την προαγωγή των συμφερόντων των
\nτραπεζών-μελών τους. Δεν θα αντιπροσωπεύουν κάθε ευρύτερο δημόσιο
\nσυμφέρον και αφού ο κύριος ρόλος τους θα είναι η διάκριση μεταξύ υγιών
\nτραπεζών που χρήζουν βοήθειας και σε αυτές που δεν είναι υγιείς, χωρίς να
\nαναλαμβάνουν κάποιον επίσημο εποπτικό ρόλο αλλά κυρίως να
\nανακοινώνουν στο συναλλακτικό κοινό σε ποια τράπεζα αρνήθηκαν την
\nπαροχή βοήθειας..Αυτό το σύστημα μας δείχνει πόσο αποτελεσματικά οι
\nιδιωτικοί οργανισμοί μπορούν να οργανώσουν και να ελέγξουν τις διαδικασίες
\nτους αν τους δινόταν η ελευθερία να το πραγματοποιήσουν
\nΣτον αντίποδα οι περιορισμοί που επιβάλλονται στις τράπεζες κάτω από το
\nκαθεστώς των περισσότερων κεντρικών τραπεζών τείνουν να αυξάνουν την
\nαδυναμία του τραπεζικού συστήματος σε περίπτωση bank run καθώς το
\nσύστημα κεντρικής τραπεζικής δεν μπορεί να αφομοιώσει και να διευκολύνει
\nτις αλλαγές που μπορεί να προκύψουν στη ζήτηση του νομίσματος. Αυτό
\nπροκαλεί μεγαλύτερη επιβάρυνση για τη λειτουργία του «δανειστή έσχατης
\nλύσης» και δημιουργεί μια σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των τραπεζών
\nπου το έχουν ανάγκη και της κεντρικής τράπεζας, η οποία είναι υπεύθυνη για
\nτην παροχή αυτή. Ούτε υπάρχει εγγύηση ότι το τραπεζικό σύστημα θα
\nανταποκριθεί σε μια κρίση με τον αυτόματο τρόπο που θα γίνει στο πλαίσιο
\nτου laissez-faire. Οι συμβάσεις και οι ξεκάθαρες διαδικασίες που
\nσυμφωνούνται μεταξύ τραπεζών και εκκαθαριστικού οίκου αντικαθίστανται
\nαπό το γραφειοκρατικό καθεστώς και την κρίση της κεντρικής τράπεζας.
\nΣε γενικότερο πλαίσιο όταν το τραπεζικό σύστημα υποβάλλεται σε αυστηρές
\nρυθμίσεις και ασκείται συγκεντρωτική εξουσία από το κράτος, η προσφορά
\n62
\nχρήματος δεν ανταποκρίνεται αυτόματα στις αλλαγές της ζήτησης. Η
\nυπερβολική δημιουργία χρήματος οδηγεί σε αναγκαστική αποταμίευση και σε
\nπληθωρισμό και τελικά στη δημιουργία μιας κρίσης ρευστότητας. Η
\nανεπαρκής δημιουργία χρήματος από την άλλη οδηγεί σε άμεση ύφεση και σε
\nαποπληθωρισμό. Η ιστορία είναι γεμάτη με τέτοιες νομισματικές διαταραχές.
\nΕκτός από αυτά υπήρξαν πολυάριθμες περιπτώσεις έλλειψης νομίσματος,
\nκατά τον 19ο αιώνα κυρίως, οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί
\nεάν είχε δοθεί στις ιδιωτικές τράπεζες το δικαίωμα της έκδοσης νομίσματος.
\nΤέτοιου είδους ελλείψεις σπάνια εμφανίζονται σήμερα, αλλά το κόστος για την
\nαποφυγή τους είναι η υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος από τις
\nκυβερνήσεις, με αποτέλεσμα ο πληθωρισμός να αποτελεί γίνει μια χρόνια,
\nπαγκόσμια διαταραχή. Το μόνο πράγμα που στέκεται μεταξύ του fiat money
\nπου εκδίδεται από τις κεντρικές τράπεζες και υπερβολικά επίπεδα
\nπληθωρισμού είναι η πολιτική πίεση από εκείνους που γνωρίζουν και
\nφοβούνται τις συνέπειες.
\nΟι εξισορροπητικές τάσεις του free banking συμφωνούν με τη νομισματική
\nσταθερότητα. Κάτω από τις αρχές του free banking οι οικονομικές δυνάμεις
\nανταμείβουν τις τράπεζες που λαμβάνουν αποφάσεις συνυφασμένες με τη
\nδιατήρηση της νομισματικής ισορροπίας (και την ελαχιστοποίηση του
\nκόστους) και τιμωρούν εκείνες που λαμβάνουν αποφάσεις αντίθετες με
\nαυτούς τους στόχους. Οι εξισορροπητικές τάσεις δεν ισοδυναμούν με την
\nτελειότητα καθώς εκ των πραγμάτων δεν υπάρχει το τέλειο νομισματικό και
\nτραπεζικό σύστημα.(Selgin 1988)
\nΤι ρόλο παίζει το «νομισματικό πρότυπο» (monetary standard) στη πρόταση
\nτου free banking; To «νομισματικό πρότυπο» μπορεί να οριστεί ως το αγαθό
\nμε βάση τις μονάδες του οποίου διαμορφώνονται οι τιμές γενικά (στο
\nΗνωμένο βασίλειο είναι η λίρα αγγλίας, στις Ηπα το αμερικανικό δολάριο
\nκλπ).Η επιλογή και η φύση του προτύπου είναι σημαντική, διότι έχει
\nαποφασιστική επίδραση στο πόσο ικανοποιητικά το σύστημα τιμών
\nκατορθώνει να συντονίσει τις δραστηριότητες των αποκεντρωμένων
\nπαραγόντων μέσα από τη μεταφορά σωστών μηνυμάτων σχετικά με
\nστενότητες\/ελλέιψεις στην οικονομία. Σε οποιαδήποτε οικονομικό σύστημα οι
\nπληροφορίες είναι πολύ διασκορπισμένες, και κανείς δεν ξέρει περισσότερα
\n63
\nαπό ένα πολύ μικρό κλάσμα των πληροφοριών που μπορεί να τον επηρεάσει.
\nΩς εκ τούτου, εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από το σύστημα των τιμών που
\nθα μας μεταδώσει τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε για να λάβουμε τις
\nσωστές αποφάσεις. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διασφαλίσουμε ένα
\nνομισματικό πρότυπο που θα παράγει σχετικά σταθερές τιμές και ίσως ο
\nκαλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί νομισματική σταθερότητα είναι μέσω ενός
\nανταγωνιστικού τραπεζικού συστήματος (competitive banking system).(Dowd
\n1988).
\n3.4 Friedman και Hayek στο σύστημα ανταγωνιστικών
\nνομισμάτων
\nΜια εναλλακτική πρόταση για την τωρινή, εθισμένη στον πληθωρισμό,
\nνομισματική πολιτική υπό το καθεστώς του λεγόμενου fiat money εισηγήθηκε
\nο νομπελίστας οικονομολόγος F. Hayek (1984, 1990), θεωρώντας την έννοια
\nτου χρήματος ως ένα ιδιωτικό αγαθό καθοδηγούμενο από τις ατομικές
\nπροτιμήσεις. Ο Hayek, όπως αναλύσαμε σε προηγούμενο εδάφιο, πρότεινε το
\nτέλος του κρατικού μονοπωλίου στην έκδοση χρήματος, παρέχοντας τη
\nδυνατότητα στις ιδιωτικές τράπεζες να εκδίδουν τα δικά τους χρήματα, χωρίς
\nτην υποχρέωση να είναι εξαγοράσιμα, να μπορούν δηλαδή να εξαργυρωθούν
\nβάσει ενός συγκεκριμένου αγαθού\/εμπορεύματος.Υπό την έννοια αυτή, κάθε
\nιδιωτική τράπεζα θα μπορούσε να εκδώσει το δικό της νόμισμα με τον ίδιο
\nτρόπο που το υλοποιούν και οι κεντρικές τράπεζες, απλά εκδίδοντας χρήμα.
\nΤα νομίσματα αυτά θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την αποδοχή των
\nπολιτών με αποτέλεσμα την δημιουργία ενός συστήματος κυμαινόμενων
\nσυναλλαγματικών ισοτιμιών για να ασχοληθεί με το πλήθος των νομισμάτων
\nπου θα κυκλοφορεί στην οικονομία.
\nΕφόσον κάθε ιδιωτική τράπεζα θα μπορούσε να εκδώσει χρήματα κατά την
\nπλήρη διακριτική της ευχέρεια προκύπτουν εύλογα φόβοι για υψηλά επίπεδα
\nπληθωρισμού. Αυτό το πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί από τους επιμέρους
\nφορείς που με γνώμονα την διατήρηση της αυξημένης αγοραστικής δύναμης,
\nθα έχουν ισχυρή προτίμηση στα λιγότερο πληθωριστικά νομίσματα. Τα άτομα
\n64
\nγνωρίζουν τα ποσοστά υποτίμησης των διαφόρων ανταγωνιστικών
\nνομισμάτων παρακολουθώντας τα price inflation rates αγαθών και υπηρεσιών
\nγια διαφορετικά νομίσματα και θα έχουν την τάση να επιλέγουν το λιγότερο
\n‘’φουσκωμένο’ ’νόμισμα. Κατά συνέπεια, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες θα
\nτιμωρήσουν τους πιο πληθωριστικούς εκδότες, θέτοντας τους εκτός αγοράς.
\nΤο αποτέλεσμα αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι σε κάθε στιγμή και
\nδεδομένης της διαθεσιμότητας των αγαθών και των υπηρεσιών, οι διαφορές
\nστις τιμές των διαφορετικών ανταγωνιστικών νομισμάτων προέρχονται
\nαποκλειστικά από την ποσότητα του κάθε νομίσματος σε κυκλοφορία. Υπό
\nμια έννοια το μοτίβο των ζητούμενων αγαθών και υπηρεσιών λειτουργεί σαν
\nένα κοινό εμπόρευμα που μπορούμε να ανταλλάξουμε με χρήματα. Καθώς οι
\nτιμές αντικατοπτρίζουν τις αναλογίες κυκλοφορούντος χρήματος για διαθέσιμα
\nπροϊόντα και υπηρεσίες, η δυναμική τους αντανακλά τη πληθωριστική στάση
\nτου κάθε νομίσματος (rate of money inflation και πόσο σταθερό είναι). Επειδή
\nοι φορείς της αγοράς είναι πολύ ευαίσθητοι ως προς την αγοραστική δύναμη
\nτων χρημάτων τους, θα τείνουν να επιλέγουν το λιγότερο πληθωριστικό
\nνόμισμα.(Baggianni 2011, Hayek, 1990)
\nΑυτή η πειθαρχία της αγοράς πάνω στις πληθωριστικές πιέσεις θα αναγκάσει
\nτους ανταγωνιστές είτε να μειώσουν τα ποσοστά πληθωρισμού του
\nνομίσματος τους ή να τεθούν εκτός αγοράς. Όπως είπε ο Hayek (1990), “the
\nchief attraction the issuer of a competitive currency has to offer to his
\ncustomers is the assurance that its value will be kept stable (or otherwise
\nmade to behave in a predictable manner)”.O μηχανισμός της αγοράς θα
\nπροσφέρει την καλύτερη πιθανή λύση για την οικονομία και την αγορά, με τις
\nιδιωτικές τράπεζες να ρυθμίζουν την προσφορά χρήματος με γνώμονα την
\nσταθερότητα των τιμών και την διατήρηση χαμηλού επιπέδου πληθωρισμού.
\nΑν και ο Friedrich Hayek συχνά πιστώνεται για την αναβίωση της έρευνας για
\nτα εναλλακτικά νομισματικά συστήματα, η δική του πρόταση έλαβε έντονη
\nκριτική από τους Milton Friedman (1984), Stanley Fischer, και άλλους
\nοικονομολόγους από την αρχή και ποτέ δεν απέκτησε μεγάλη υποστήριξη
\nαπό τους ακαδημαϊκούς οικονομολόγους ή το ευρύτερο πληθυσμό. Σύμφωνα
\nμε τον Friedman (1984), ο Hayek υπέπεσε σε πλάνη θεωρώντας ότι η απλή
\n65
\nαποδοχή ανταγωνιστικών ιδιωτικών νομισμάτων θα δημιουργήσει αυθόρμητα
\nένα πιο σταθερό νομισματικό σύστημα. Από την σκοπιά του Friedman τα
\nnetwork effects και το κόστος αλλαγής (switching costs) αποθαρρύνουν την
\nπροοπτική δημιουργίας ενός εναλλακτικού συστήματος και την λειτουργία του
\nκατά τον επιθυμητό τρόπο.
\nΗ λειτουργία του network effect στο χρήμα
\nΔεδομένης της σημασίας της έννοιας του network effect για την αντιπαραβολή
\nτων θέσεων μεταξύ Friedman και Hayek αξίζει να διευκρινιστεί τι ακριβώς
\nεννοούμε με τον όρο «network effects» στο πλαίσιο του χρήματος. Σε γενικές
\nγραμμές, η επίδραση του δικτύου προκύπτει όταν η σκοπιμότητα, η επιθυμία
\nενός αγαθού εξαρτάται από τους άλλους που το χρησιμοποιούν, η προσοχή
\nσυνεπώς εστιάζεται στον αριθμό των χρηστών (δηλαδή, το μέγεθος του
\nδικτύου), δεδομένου ότι η ζήτηση για χρήματα εξαρτάται, τουλάχιστον εν
\nμέρει, από τον αριθμό των ατόμων που είναι διατεθειμένα να τα αποδεχτούν
\nγια την πραγματοποίηση μελλοντικών πληρωμών. Και φυσικά δεν εξετάζεται
\nμόνο πόσοι χρησιμοποιούν ένα συγκεκριμένο νόμισμα αλλά και ποιοι τα
\nχρησιμοποιούν (τοποθεσία του δικτύου). Με αυτό τον τρόπο μπορούν να
\nαποφευχθούν περιττά κόστη συναλλαγών με το να χρησιμοποιούν το ίδιο
\nνόμισμα οι εμπορικούς εταίροι μεταξύ τους, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα
\nνα είναι κοινώς αποδεκτό από όλους τους επιχειρηματίες. Όσο λοιπόν
\nπερισσότερο χρησιμοποιείται από κοινούς εμπορικούς εταίρους ένα
\nσυγκεκριμένο νόμισμα τόσο πιο εύκολο είναι να γίνονται συναλλαγές με αυτό
\nκαι έτσι αυξάνεται η αποδοχή του μεταξύ των συναλλασσομένων. Από τη
\nστιγμή που ένα συγκεκριμένο νόμισμα έχει αποκτήσει ευρεία αποδοχή, μέσω
\nτης διαδικασίας που περιγράφεται παραπάνω, το σύστημα τείνει να ευνοεί την
\nυφιστάμενη επιλογή νομίσματος έναντι των δυνητικών εναλλακτικών λύσεων.
\nΩς εκ τούτου, στο πλαίσιο του χρήματος, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του
\nδικτύου δηλώνουν ότι οι χρήστες ασχολούνται με το μέγεθος και τη θέση του
\nδικτύου και, ως εκ τούτου, μια ανώτερη εναλλακτική λύση πιθανότατα να
\nαποτύχει να αντικαταστήσει ένα νόμισμα που απολαμβάνει ήδη ευρεία
\nκυκλοφορία.
\n66
\nΥπάρχουν τουλάχιστον δύο τρόποι μοντελοποίησης των network effects που
\nευνοούν τα υφιστάμενα νομίσματα. O ένας τρόπος είναι να περιλαμβάνει ένα
\nσταθερό κόστος ανταλλαγής μεταξύ νομισμάτων (Dowd and Greenaway,
\n1993). Το σταθερό αυτό κόστος θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως το κόστος
\nτης ανταλλαγής νομισμάτων, αλλάζοντας τις τιμές ώστε να αντανακλούν το
\nνέο μέσο λογαριασμού, μαθαίνοντας να σκέφτονται σε όρους ενός νέου μέσου
\nλογαριασμού, αλλάζοντας τις διαδικασίες τήρησης των αρχείων και
\nτροποποιώντας τις υπάρχουσες μηχανές να μπορούν να αποδεχθούν, να
\nαποθηκεύουν και να δίνουν νέα χαρτονομίσματα και κέρματα.
\nΗ προσέγγιση του σταθερού κόστους έχει τέσσερις συνέπειες:
\n1. Ένας οικονομικός παράγοντας δεν θα επιλέξει να αλλάξει νόμισμα αν τα
\nοφέλη της ανταλλαγής δεν υπερβαίνουν τα πάγια έξοδα του, ακόμη και αν οι
\nυπόλοιποι παράγοντες αλλάξουν
\n2. Ένας οικονομικός φορέας θα επιλέξει να αλλάξει νόμισμα εάν τα οφέλη της
\nανταλλαγής υπερβαίνουν τα πάγια έξοδα του, ακόμη και αν κανένας άλλος
\nφορέας δεν προβεί σε αλλαγή.
\n3. Ένας οικονομικός παράγοντας δεν θα επιλέξει να αλλάξει νόμισμα εάν τα
\nοφέλη της ανταλλαγής δεν υπερβαίνουν τα πάγια έξοδα του, δεδομένων των
\nπροσδοκιών του για τον αριθμό των ατόμων που θα επιλέξουν να αλλάξουν
\nνόμισμα.
\n4. Ένας οικονομικός παράγοντας θα επιλέξει να αλλάξει νόμισμα εάν τα
\nοφέλη της ανταλλαγής υπερβαίνουν τα πάγια έξοδα του δεδομένων των
\nπροσδοκιών του για τον αριθμό των ατόμων που θα επιλέξουν να αλλάξουν
\nνόμισμα.
\nΤο network effect όπως παρατηρούμε είναι πιο σημαντικό στις περιπτώσεις 3
\nκαι 4 όπου τα αποτελέσματα είναι ευαίσθητα ως προς τις προσδοκίες. Και
\nστις τέσσερις περιπτώσεις το σταθερό κόστος της αλλαγής ευνοεί τα ήδη
\nχρησιμοποιούμενα νομίσματα έναντι των δυνητικών εναλλακτικών
\nλύσεων.(Luther, 2011)
\n67
\nΈνας άλλος τρόπος να μοντελοποιήσουμε το network effect που ευνοεί την
\nχρησιμοποίηση των υφιστάμενων νομισμάτων προκύπτει, περιορίζοντας τη
\nγνωστική ικανότητα των οικονομικών φορέων που χρησιμοποιούνται στο
\nμοντέλο. Ο Selgin (2003), για παράδειγμα, υποθέτει ότι οι οικονομικοί φορείς
\nυιοθετούν ένα αλγόριθμο προσαρμοστικής μάθησης για να σχηματίσουν
\nπεποιθήσεις\/προσδοκίες. Εκτιμώντας ότι το μοντέλο του Selgin παράγει
\nπαρόμοια συμπεράσματα με τις τέσσερις υποθέσεις που συζητήθηκαν
\nπαραπάνω (το κόστος εναλλαγής νομίσματος φυσικά είναι ίσο με το μηδέν), η
\nστρατηγική που προτείνει, περιορίζει αποτελεσματικά το σύνολο των εφικτών
\nπροσδοκιών που μπορούν να λάβουν οι οικονομικοί φορείς. Συγκεκριμένα,
\nαποκλείει οικονομικούς φορείς από την εξέταση διαφόρων ισορροπιων (set of
\nequilibria) επιλέγοντας μια κατά Pareto κυρίαρχη ισορροπία (equilibrium)
\nάρρηκτη συνδεδεμένη με όλους τους άλλους οικονομικούς παράγοντες. Αντ
\n‘αυτού, υποθέτει ότι ο αριθμός των οικονομικών φορέων που αναμένεται να
\nχρησιμοποιήσουν μια συγκεκριμένη στρατηγική ανταλλαγής στις τρέχουσες
\nκαι μελλοντικές περιόδους είναι ίσος με τον αριθμό των εγγεγραμμένων σε
\nαυτή τη στρατηγική κατά το προηγούμενο διάστημα.
\nΟι αλγόριθμοι προσαρμοστικής μάθησης ευνοούν ένα κατεστημένο σύστημα
\nπεριορίζοντας τις πεποιθήσεις των οικονομικών φορέων στην εμπειρία του
\nπαρελθόντος. Η χρησιμοποίηση ενός συγκεκριμένου νομίσματος για αρκετές
\nπεριόδους στο παρελθόν το κάνει μια σαφή επιλογή και για την παρούσα
\nπερίοδο καθώς αποτελεί μια οικεία επιλογή για τον οικονομικό φορέα και
\nόλους τους εμπορικούς του εταίρους. Ως εκ τούτου, οι οικονομικοί φορείς
\nευλόγως αναμένουν συνέχιση της αποδοχής του υφιστάμενου νομίσματος και
\nμια εναλλακτική λύση θα ήταν σε θέση να το υποκαταστήσει μόνο αν γινόταν
\nευρέως αποδεκτό και γνωστό.
\nΤόσο οι προσεγγίσεις του σταθερού κόστους και των γνωστικών περιορισμών
\nγια την μοντελοποίηση του network effect υποδεικνύουν ότι οι οικονομικοί
\nπαράγοντες μπορεί να είναι απρόθυμοι να αλλάξουν νόμισμα.
\n68
\nΑναλύοντας τις διαφορετικές θέσεις Friedman και Hayek.
\nΈχοντας ξεκαθαρίσει ακριβώς τι σημαίνει ο όρος network effect μπορούμε να
\nαναλύσουμε τις διαφορετικές θέσεις Friedman και Hayek.
\nΣτο σύστημα του Hayek δεν υπάρχει καμία συμβατική υποχρέωση, από
\nμέρους των ιδιωτικών τραπεζών που εκδίδουν χρήμα, αυτό να είναι
\nεξαγοράσιμο με υποκείμενο κάποιο βασικό εμπόρευμα. Τα νομίσματα αυτά
\nδιαπραγματεύονται μεταξύ τους αλλά και με άλλα αγαθά σε κυμαινόμενες
\nσυναλλαγματικές ισοτιμίες στην ελεύθερη αγορά. Η πεποίθηση του Hayek
\nείναι ότι ο ανταγωνισμός για απόκτηση μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς θα
\nαναγκάσει τους εκδότες των συγκεκριμένων νομισμάτων να διατηρήσουν μια
\nσταθερή συναλλαγματική ισοτιμία και να απέχουν από τη συμμετοχή τους σε
\nαπερίσκεπτες νομισματικές πρακτικές. Σύμφωνα με τον Hayek (1990), ‘’the
\nchief attraction the issuer of a competitive currency has to offer his customers
\nis the assurance that its value will be kept stable (or otherwise made to
\nbehave in a predictable manner). Με άλλα λόγια, οι εκδότες νομισμάτων θα
\nήταν προσεκτικοί ώστε να διατηρήσουν μια σταθερή τιμή ανάμεσα σε ένα
\nπροκαθορισμένο σύνολο αγαθών και στο νόμισμά τους, προκειμένου να
\nδιατηρήσουν το ισχύον πελατολόγιο και να το αυξήσουν. Οι εκδότες οι οποίοι
\nαδυνατούν να διατηρήσουν μια σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία αναμένεται
\nνα χάσουν μερίδιο της αγοράς.
\nΟ Hayek υποστήριξε ότι η διατήρηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών στην
\nαναζήτηση για μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς θα ρυθμίσει ενδεχομένως
\nκαλύτερα τη νομισματική αξία από ότι μια κεντρική τράπεζα. Ο Hayek
\nυποστήριξε ότι τα network effects και το κόστος αλλαγής είναι μικρά,
\nκαθιστώντας τα σχεδόν χωρίς συνέπειες. Έτσι, τα πλεονεκτήματα της αλλαγής
\nαπό ένα νόμισμα σε κάποιο άλλο δεν χρειάζεται να είναι πολύ μεγάλα για να
\nδικαιολογούν αυτή την αυθόρμητη εναλλαγή νομισμάτων. Επιπλέον, πίστευε
\nότι το κόστος της αλλαγής είναι πολύ μικρό για να οδηγήσει σε νομισματική
\nκακοδιαχείριση στο βαθμό που παρατηρείται σε επίπεδο κεντρικών
\nτραπεζών.
\nΚατά τη γνώμη του Friedman (1984), η αποδοχή ενός συγκεκριμένου
\nνομίσματος μεταξύ των εμπορικών εταίρων – δηλαδή το μέγεθος και η θέση
\n69
\nτου νομισματικού δικτύου (network effect) – είναι ίσως το κύριο χαρακτηριστικό
\nπου απασχολεί τους οικονομικούς φορείς. Τα ήδη υπάρχοντα νομίσματα,
\nεπομένως έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με οποιονδήποτε άλλο
\nδυνατό ανταγωνιστή. Για να ξεπεράσει η αγοραστική δύναμη (purchasing
\npower) τις επιδράσεις που έχει το network effect, ο Friedman θεωρεί αναγκαίο
\nνα έχουν υπάρξει στο παρελθόν σοβαρές περίοδοι ύφεσης όπως για
\nπαράδειγμα μια κατάσταση υπερπληθωρισμού που ενδεχομένως θα ωθούσε
\nτους οικονομικούς παράγοντες στην επιλογή ενός νέου λιγότερο
\nπληθωριστικού νομίσματος αντί των υφιστάμενων και καθιερωμένων
\nνομισμάτων. Κατά τη γνώμη του Friedman, το γεγονός ότι το ιστορικά
\nπληθωριστικό αμερικανικό δολάριο δεν έχει αντικατασταθεί από το λιγότερο
\nπληθωριστικό ελβετικό φράγκο συνηγορεί στην ορθότητα της πρότασής του.
\nΑυτή η εμπειρία με τα διεθνή νομίσματα καταδεικνύει προφανώς, ότι η
\nσταθερότητα της αγοραστικής δύναμης δεν είναι ο μόνος παράγοντας πάνω
\nστον οποίο θα στηρίξει κάποιος οικονομικός φορέας την απόφαση του να
\nχρησιμοποιήσει ένα συγκεκριμένο νόμισμα. Οι οικονομικοί φορείς ανησυχούν
\nεπίσης και για το βαθμό αποδοχής του νομίσματος μεταξύ των εμπορικών
\nτους εταίρων τους (network effect on money) όπως και για το κόστος της
\nαλλαγής.
\nΑποδεχόμενοι λοιπόν το γεγονός ότι τα άτομα δεν ενδιαφέρονται
\nαποκλειστικά και μόνο να διατηρήσουν σταθερή την αγοραστική τους δύναμη
\nφαίνεται σκόπιμο να θέσουμε το εξής ερώτημα: μέχρι ποιου βαθμού είναι
\nάτομα ευαίσθητα σε αλλαγές της αγοραστικής τους δύναμης, σαν αποτέλεσμα
\nτου network effect και του κόστους αλλαγής νομισμάτων; Οι οικονομολόγοι
\nFriedman and Schwartz (1986 ) ισχυρίζονται ότι “The large revenue that
\ngovernments have been able to extract by introducing fiat elements into
\noutside money is one measure of the price that economic agents are willing to
\npay to preserve the unit of account and the medium of exchange to which
\nthey have become habituated.” ,και συνεπώς η αυθόρμητη εναλλαγή
\nνομισμάτων παρατηρείται μόνο σε περιόδους ακραίων μεταβολών της
\nαγοραστικής δύναμης – όταν δηλαδή τα νομίσματα κατεστημένου φορέα
\nδιαχειρίζονται σημαντικά χειρότερα από την αντίστοιχη εναλλακτική λύση.
\n70
\nΟ Hayek απάντα ότι η αγοραστική δύναμη είναι πράγματι το κύριο μέλημα
\nτων φορέων και η δυνατότητα για ελεύθερη επιλογή νομίσματος
\nπαρεμποδίζεται από νομικούς περιορισμούς. Κάθε κυβέρνηση έχει πλήρη
\nεπίγνωση της δύναμης που της παρέχει το μονοπώλιο της έκδοσης χρήματος
\nκαι προστατεύεται μέσω της κατάλληλης νομοθεσίας: καθώς στα σημερινά
\nκαθεστώτα του fiat money η κρατική εξουσία έχει το μονοπώλιο του χρήματος
\nκαι ορίζει ότι μόνο τα χρήματα που εκδίδει αποτελούν legal tender ,
\nεπιδίδοντας κυρώσεις σε όσους χρησιμοποιούν εναλλακτικά νομίσματα.
\nΣτο όραμα του Hayek, ο εξαναγκασμός αυτός από το κράτος παρεμποδίζει τη
\nσύγκριση των αποτελεσμάτων που έχει το network effect σε σχέση με τη
\nαγοραστική δύναμη των φορέων-εκτός των ακραίων περιπτώσεων που
\nπαρατηρούμε υψηλά επίπεδα πληθωρισμού – και οι πολίτες είναι απλά
\nαναγκασμένοι να χρησιμοποιούν το νομικά αποδεκτό νόμισμα πληρωμών και
\nσυναλλαγών και δεν μπορούν να εκφράσουν οποιαδήποτε προτίμηση για
\nεναλλακτικά νομίσματα. Η πρότασή του περιλαμβάνει την άποψη ότι ο
\nανταγωνισμός μεταξύ ιδιωτικών τραπεζών στην έκδοση χρήματος
\nσυνεπάγεται την απουσία του κρατικού μονοπωλίου και της επακόλουθης
\nνομοθεσίας που ορίζει τι είναι νόμιμο χρήμα και επιβάλλει τη χρησιμοποίηση
\nτου. Η ευαισθησία των οικονομικών φορέων στη διατήρηση της σταθερότητας
\nτης αγοραστικής τους δύναμης θα ήταν ο καθοριστικός παράγοντας επιλογής
\nνομίσματος και το λιγότερο πληθωριστικό νόμισμα θα αποτελούσε
\nνομισματικό σημείο αναφοράς για κάθε πιθανό ανταγωνιστή.(Baggianni, 2011
\nLuther, 2011)
\n3.5 Η θέση του D.Howard στην αποκρατικοποίηση χρήματος
\nτου Hayek
\nO Hayek στη μονογραφία του προτείνει την κατάργηση του κυβερνητικού
\nμονοπωλίου στην έκδοση χρήματος και την προσφορά του από την
\nαυτορυθμιζόμενη ιδιωτική αγορά κεφαλαίου διότι με αυτό τον τρόπο οι πολίτες
\nθα είχαν καλύτερη ποιότητα χρήματος και μελλοντική βελτίωση των
\nοικονομικών κύκλων. Κατά τον Hayek οι αλλαγές στην ποσότητα χρήματος
\n71
\nπου προσφέρεται στην οικονομία επηρεάζουν τις τιμές των αγαθών
\nπροκαλώντας ελλιπή πληροφόρηση και κακοδιαχείριση των οικονομικών
\nπόρων με αποτέλεσμα υποτίμηση του νομίσματος και αυξημένα επίπεδα
\nπληθωρισμού. Αυτή η διαβρωτική διαδικασία μπορεί να περιοριστεί εάν οι
\nτιμές των αγαθών γίνουν προβλέψιμες με μια νομισματική πολιτική
\nεπικεντρωμένη στην διατήρηση ενός σταθερού επιπέδου τιμών. Δεν γίνεται
\nξεκάθαρο από την ανάλυση του γιατί να προτιμηθεί ένα ποσοστό
\nπληθωρισμού ίσο με μηδέν και όχι ένα γνωστό εκ των προτέρων ποσοστό,
\nόχι απαραίτητα μηδέν, αφού και αυτό θα βελτίωνε την προβλεπτικότητα των
\nτιμών και θα παρείχε καλύτερη πληροφόρηση.
\nΠροχωρώντας την ανάλυση, ο Hayek υποστηρίζει ότι δεν είναι απαραίτητη η
\nύπαρξη ενός μόνο είδους νομίσματος πχ δολάρια σε μια περιοχή αλλά είναι
\nπροτιμότερο να υπάρχουν πολλά είδη νομισμάτων που οι συναλλαγματικές
\nτους ισοτιμίες να μην είναι καθορισμένες με νόμο αλλά ευέλικτες,
\nκυμαινόμενες καθώς έτσι δεν θα παρουσιαστεί και το φαινόμενο του
\nGresham’s law. Ο ανταγωνισμός μεταξύ νομισμάτων θα οδηγήσει σε πιο
\nσταθερό επίπεδο τιμών και σε βελτίωση των οικονομικών κύκλων και
\nεπιπροσθέτως με την κατάργηση του κυβερνητικού μονοπωλίου στην έκδοση
\nχρήματος θα περιοριστεί η κρατική εξουσία και θα αυξηθεί η ιδιωτική
\nελευθερία.
\nΗ κριτική από τον H. David γίνεται στα εξής σημεία.
\nΑρχικά η πρόταση ότι οι οικονομικοί φορείς χρειάζονται ένα νόμισμα σταθερής
\nαξίας δεν ισχύει απαραίτητα καθώς οφειλέτες και πιστωτές έχουν διαφορετικά
\nσυμφέροντα από τις συμφωνίες που θα συνάψουν. Ενδεχομένως στην
\nπληρωμή τόκου να αποζητούν το κέρδος από τη διαφορά επιτοκίου κάτι το
\nοποίο ο Hayek δεν αναλύει καθόλου στο έργο του.
\nΈνα ακόμη σημείο κριτικής αποτελεί η υπόθεση του ότι τα αποτελέσματα ενός
\nανταγωνιστικού μοντέλου έχουν εφαρμογή στην περίπτωση της παροχής
\nχρήματος καθώς αναλύει την πρόταση του αναφερόμενος σε ολιγάριθμους
\nανταγωνιστές. Στο μοντέλο του Hayek ακόμα και εάν προέκυπτε η δημιουργία
\nενός μονοπωλιακού παραγωγού ,που συνοδεύεται με το ανάλογο κόστος για
\n72
\nτην οικονομία, θα υπήρχε ο περιορισμός από μια πιθανή είσοδο νέων
\nανταγωνιστών.
\nΠαράλληλα το κόστος για την πληροφόρηση των οικονομικών φορέων
\nσχετικά με τα παράλληλα νομίσματα δεν είναι ήσσονος σημασίας όπως
\nπαρουσιάζει ο Hayek αλλά αυξάνει το τελικό κόστος των οικονομικών πόρων
\nκαι παράλληλα αυξάνει την πιθανότητα απάτης και υπερπροσφοράς από τις
\nτράπεζες.
\nΟ Hayek θεωρεί ότι η μετάβαση σε ένα νομισματικό μοντέλο ανταγωνιστικών
\nνομισμάτων από ιδιωτικές τράπεζες πρέπει να είναι άμεση αλλά κατά τον D.
\nHoward είναι σημαντικό να δοθεί βάση στην αξιοποίηση του κρατικού φορέα
\nπου παρείχε ηδη και γνωρίζει αυτές τις υπηρεσίες και επίσης εφόσον
\nυπάρχουν όρια στην ανθρώπινη γνώση είναι ορθότερο η μετάβαση να γίνει
\nσταδιακά και προσεκτικά από την πραγματοποίηση μια ολοκληρωτικής
\nαναδόμησης του συστήματος.
\nΟλοκληρώνοντας, ο D. Howard θεωρεί ότι η πρόταση του Hayek παρουσιάζει
\nομοιότητες με το υπάρχον διεθνές νομισματικό σύστημα όπου συνυπάρχουν
\nδιαφόρων ειδών νομίσματα και εκδότες νομισμάτων σε ολοκληρωμένες
\nοικονομίες. Σαφώς και υπάρχουν εμπόδια στη δημιουργία μιας πιο ελεύθερης
\nμεταφοράς και διακίνησης κεφαλαίων αλλά πολλοί φορείς στην παγκόσμια
\nοικονομία έχουν την δυνατότητα επιλογής νομίσματος και χρησιμοποιούνται
\nδιαφόρων ειδών νομίσματα με διαφορετική αξία και προβλεπτική ικανότητα.
\n3.6 O κανόνας του χρυσού και η αποκρατικοποίηση χρήματος
\nΗ Θεωρητική υπόθεση του Hayek για την αποκρατικοποίηση του χρήματος
\nείναι άμεση: Ο ανταγωνισμός της αγοράς θα πειθαρχήσει τους εκδότες
\nνομισμάτων με αποτέλεσμα τη δημιουργία νομισμάτων με ανώτερα
\nχαρακτηριστικά. Τα νομίσματα που θα προσφέρουν σταθερή αγοραστική
\nδύναμη θα είναι σε συνεχή ζήτηση και η αγοραστική ζήτηση είναι αυτή που
\nπαρέχει τα απαραίτητα κίνητρα στους εκδότες για τη διατήρησης της
\nσταθερής νομισματικής αξίας. Οι κυβερνήσεις έχουν το μονοπώλιο της
\n73
\nέκδοσης χρήματος που τους παρέχεται από νόμο και κατά συνέπεια δεν
\nέχουν κανένα κίνητρο για την αποφυγή υποτίμησης του νομίσματος. Οι
\nιδιωτικοί φορείς έκδοσης νομίσματος επιτυγχάνουν την σταθερότητα με το να
\nρυθμίζουν την ποσότητα του νομίσματος που εκδίδουν και αυτό αποτελεί μια
\nαπό τις καλύτερες μεθόδους ελέγχου της ποσότητας χρήματος που παρέχεται
\nστην οικονομία.
\nΟ Hayek οραματίστηκε ένα σύστημα οπού οι ιδιωτικές τράπεζες θα υλοποιούν
\nτην έκδοση χαρτονομισμάτων ή ατόκων πιστοποιητικών μέσω δανείων ή
\nπώλησης με άλλα νομίσματα. Θα πραγματοποιείται άνοιγμα λογαριασμού στα
\nπλαίσια του κάθε νομίσματος αποτελώντας την μάρκα\/brandname του και θα
\nυπάρχει ένα νομικά δεσμευτικό όριο για το κάθε νόμισμα στα πλαίσια του
\nκυβερνητικού νομίσματος πάνω σε μια αξία βασισμένη σε ένα καλάθι αγαθών.
\nΘα είναι εφικτή η εξαγορά χαρτονομισμάτων σε άλλο νόμισμα και διατηρούν
\nτο δικαίωμα για αλλαγή του νομισματικού προτύπου βάσει των αναγκών και
\nτων αλλαγών της αγοράς.
\nΑν η αξία του νομίσματος παρέμενε σταθερή, θα μπορούσε να πουλήσει σε
\nέναν αυξανόμενο premium σε σχέση με τα νομίσματα κυβερνητικού
\nμονοπωλίου. Το αυξανόμενο premium θα προσέλκυε ανταγωνιστές. Εάν η
\nτράπεζα χρειαζόταν να αγοράσει πίσω το νόμισμά της για να στηρίξει την αξία
\nτου, αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί πρωτίστως μέσω της εκκαθάρισης
\nπροσεκτικά επιλεγμένων περιουσιακών στοιχείων, ιδιαίτερα των δανείων που
\nχορηγούνται από την τράπεζα.
\nΑνεξάρτητα από το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη το
\nσύστημα της παροχής ιδιωτικού νομίσματος, τίθεται σε πρώτη φάση ένα ηθικό
\nζήτημα. Οι φορείς της ελεύθερης αγοράς πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τα
\nχρήματα κάτω από τον κανόνα του χρυσού είναι ακόμη fiat χρήματα. Fiat
\nχρήματα σημαίνει ότι καθορίζονται από την κυβέρνηση. Σύμφωνα με τον
\nκανόνα του χρυσού, η κυβέρνηση κατ ‘ελάχιστο καθορίζει το νομισματικό
\nπρότυπο και καμία κυβέρνηση δεν θα πρέπει να υποχρεώνει την αγορά για
\nτην αποδοχή συγκεκριμένου νομίσματος ή στην διαμόρφωση νομισματικού
\nπροτύπου για τους πολίτες. Οι άνθρωποι και οι θεσμοί πρέπει να είναι
\n74
\nελεύθεροι να εκδίδουν, να χρησιμοποιούν και να αποδέχονται οποιαδήποτε
\nμορφή νομίσματος επιθυμούν και από όποιον φορέα έκδοσης το επιθυμούν.
\nΤο άλυτο πρόβλημα με τον κανόνα του χρυσού
\nΟ κανόνας του χρυσού πάσχει καθώς είναι σε μεγάλο βαθμό μη πρακτικός.
\nΠρώτον, οι υποστηρικτές του δεν έχουν ακόμη ένα ρεαλιστικό σχέδιο για το
\nπώς μπορεί να γίνει η μετάβαση του νομισματικού συστήματος πίσω σε αυτόν
\nτον κανόνα, χωρίς να προκληθεί αναστάτωση στην οικονομία – στους
\nιδιοκτήτες χρυσού, σε ιδιοκτήτες real asset, ή σε όλους τους άλλους. Δεν
\nυπάρχει απλά αρκετό χρυσό στον κόσμο για να επιστρέψουμε στον κανόνα
\nτου χρυσού που να μην προκαλέσει μια δραστική επανεκτίμηση του δολαρίου.
\nΈχει προταθεί ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η έννοια του κλασματικού
\nαποθεματικού για να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα, π.χ., τα επίπεδα του
\nαποθεματικού θα μπορούσαν να οριστούν στο 25% της παγκόσμιας
\nπροσφοράς χρυσού. Τα περισσότερα χρήματα όμως δημιουργούνται σε
\nηλεκτρονική μορφή και εκδίδονται από ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
\nΓια την υλοποίηση αυτής της ιδέας, μια κυβερνητική επιτροπή θα πρέπει να
\nχρησιμοποιήσει κάποια φόρμουλα για να κατανείμει την ικανότητα έκδοσης
\nχρήματος μεταξύ όλων των φορέων του ιδιωτικού τομέα κάτι που δεν συνάδει
\nμε την κλασικές αρχές της ελεύθερης αγοράς και θα οδηγούσε σε σοβαρή
\nδυσλειτουργία του χρηματοπιστωτικού τομέα.
\nΣε κάθε περίπτωση, η μετάβαση είναι το λιγότερο από τα θεωρητικά
\nπροβλήματα που σχετίζονται με τον κανόνα του χρυσού καθώς υπάρχει και
\nπάλι νομισματική αστάθεια διότι αν για παράδειγμα η αξία του δολαρίου είναι
\nσυνδεδεμένη με μια συγκεκριμένη ποσότητα χρυσού βάσει νόμου, τότε η τιμή
\nτου χρυσού σε όρους δολαρίων δεν θα αλλάξει, αλλά ενδεχομένως να
\nυπάρχει ακόμη στην οικονομία γενικός πληθωρισμός των τιμών, οφειλόμενος
\nσε υπερπροσφορά νομίσματος
\nΠώς όμως θα μπορούσε να υπάρξει ο πληθωρισμός κάτω από τον κανόνα
\nτου χρυσού χωρίς την ύπαρξη της Fed; Ο κανόνας του χρυσού υφίσταται το
\nίδιο πρόβλημα με οποιοδήποτε άλλο σύστημα δημόσιας ιδιοκτησίας. Ο
\nπληθωρισμός είναι εγγενής σε ένα νομισματικό σύστημα fiat money και δεν
\n75
\nέχει σημασία ποια είναι η κεντρική τράπεζα ή η πολιτική του Υπουργείου
\nΟικονομικών, καθώς οι τραπεζικοί οργανισμοί δεν έχουν κανένα κίνητρο να
\nπεριορίσουν το δανεισμό τους για τη διατήρηση της αξίας του δολαρίου
\nΟ νομικός περιορισμός στην συνεχή δημιουργία πιστώσεων από τις τράπεζες
\nείναι το καθεστώς του συστήματος της Βασιλείας, αλλά μια κεφαλαιακή
\nδιαχείριση υπό τις εντολές της κυβέρνησης δεν μπορεί να προσδώσει
\nσταθερότητα σε ένα δημόσιο νόμισμα (ούτε είναι σχεδιασμένη για να το
\nπράξει). Τα νομίσματα που εκδίδονται κάτω από το κρατικό μονοπώλιο
\nαποτελούν παραβίαση της στην πραγματικότητα και είναι εγγενώς ασταθή με
\nτην πάροδο του χρόνου και το καθεστώς της Βασιλείας αντιπροσωπεύει ένα
\nτεχνητό όριο του χρηματοοικονομικού κόσμου που έχουμε δημιουργήσει γύρω
\nαπό το fiat νόμισμα.
\nH αποκρατικοποίηση του χρήματος είναι μια εξελικτική διαδικασία
\nΣε αντίθεση με μια μετάβαση στον κανόνα του χρυσού, η αποκρατικοποίηση
\nτου χρήματος είναι μια εξελικτική διαδικασία και ίσως το επόμενο λογικό βήμα
\nστην πορεία της οικονομικής ιστορίας. Έχει το πλεονέκτημα ότι δεν απαιτείται
\nεκτεταμένη προσπάθεια από την κυβέρνηση ή τους πολίτες για να
\nπραγματοποιηθεί καθώς αυτό που θα χρειαζόταν θα ήταν η θέσπιση ενός
\nενιαίου νομοθετήματος με διάφορες διατάξεις για να μπορέσει να επιτευχτεί.
\nΗ πρώτη διάταξη θα ήταν να λάβει την μορφή του legal tender. Στις ΗΠΑ, ο
\nνόμος αυτός ήταν το US Coinage Act του 1965 που κατέστησε τα
\nχαρτονομίσματα της Federal Reserve ως νόμιμο νόμισμα για πληρωμές και
\nσυναλλαγές, κάτι απολύτως απαραίτητο λόγω του νόμου του Gresham (
\n“κακά χρήματα διώχνουν τα καλά χρήματα”).
\nΗ δεύτερη διάταξη θα πρέπει να διευκρινίζει ότι τα ιδιωτικά νομίσματα, καθώς
\nκαι τα στοιχεία του ενεργητικού και παθητικού που εκφράζονται σε αυτά,
\nαπαλλάσσονται από το καθεστώς της Βασιλείας ή από άλλο τέτοιο καθεστώς.
\nΤο καθεστώς του κεφαλαίου κάτω από την αποκρατικοποίηση του χρήματος
\nείναι ο λόγος του παθητικού και ενεργητικού που πρέπει να υπάρχει για να
\nδιατηρείται η αξία του νομίσματος σε συγκεκριμένο στόχο. Η επιβολή
\nκαθεστώτων για έλεγχο κεφαλαίου από την κυβέρνηση θα αποτελούσε μια
\n76
\nαντίφαση σε αυτό το βασικό σκοπό. Όπως τονίζει ο Hayek, οι υποχρεώσεις
\nσυμπεριλαμβανομένων και των πιστοποιητικών που εκδόθηκαν μπορεί να
\nυπερβαίνουν τα περιουσιακά στοιχεία σε συνεχή βάση, κάτι το οποίο θα
\nαποτελέσει ένδειξη σοβαρής αφερεγγυότητας.
\nΓια να είναι πλήρως αποδεκτό και για να μπορεί να λειτουργεί το σύστημα
\nαυτό σε βιομηχανικό επίπεδο, τα νομίσματα θα πρέπει να υποστηρίζονται από
\nτην ιδιωτική ασφάλιση. Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει μονοπωλήσει την ασφάλιση
\nτων καταθέσεων και χρειάζεται να αφαιρεθούν τα εμπόδια που υπάρχουν
\nστην ιδιωτική ασφάλιση των καταθέσεων.
\nΜια άλλη διάταξη θα πρέπει να απαλλάσσει τους ιδιωτικούς φορείς έκδοσης
\nνομίσματος από τους λογιστικούς κανόνες καθώς υπονομεύουν τις
\nδιαδικασίες που προσπαθούν να τηρήσουν για τον έλεγχο της αξίας του
\nνομίσματος.
\nΤέλος, μια διασφάλιση θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή που θα εξασφαλίζει
\nότι η ιδιωτική έκδοση νομίσματος είναι απαλλασσόμενη από τη φορολογία
\nκαθώς αποτελεί ένα ανοικτό ερώτημα αν η φορολόγηση του ιδιωτικού
\nνομίσματος θα ισοδυναμούσε με αντισυνταγματική διπλή φορολόγηση διότι τα
\nχρήματα δεν είναι ένα αγαθό ή υπηρεσία, αλλά μια αποθήκευση αξιών και το
\nκαλύτερο θα ήταν το κράτος να παρέχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη
\nπροστασία στους εκδότες νομισμάτων.
\nΟ Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου θα πρέπει στη συνέχεια να πειστεί για
\nνα επιδιώξει μέσω συνθηκών τη μέγιστη ελευθερία κινήσεων των ιδιωτικών
\nνομισμάτων σε διασυνοριακό επίπεδο και στη συνέχεια, οι κυβερνήσεις και οι
\nπολίτες θα πρέπει να επιτρέψουν την εμφάνιση των νομισμάτων και την
\nεθελοντική αποδοχή τους στην αγορά.
\nΟι αντιρρήσεις στην ιδέα της αποκρατικοποίησης του χρήματος
\nσυνοψίζονται στα εξής:
\nΤο πρώτο είναι η ιδέα ότι η κυβέρνηση πρέπει να έχει το δικαίωμα να
\nτυπώνει χρήμα για λόγους εθνικής ασφάλειας. Στην πραγματικότητα όμως δεν
\nυπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι η χρήση ιδιωτικών νομισμάτων θα
\nκαθιστούσε ένα κράτος στρατιωτικά ευάλωτο. Οι κυβερνήσεις δεν χρειάζεται
\n77
\nνα εκδίδουν το νόμισμα, αν και έχουν αυτή τη δυνατότητα, καθώς μπορούν να
\nδέχονται φόρους σε οποιοδήποτε νόμισμα και μπορούν να πραγματοποιούν
\nλογιστικούς υπολογισμούς σε οποιοδήποτε νόμισμα. Για τη λειτουργία τους
\nαυτό που απαιτείται είναι μια απόδειξη ύπαρξης χρήματος το οποίο
\nαντιπροσωπεύει την αξία του και το οποίο παρέχει ένα μέσο συναλλαγών.
\nΜια άλλη ένσταση είναι η αντίληψη ότι η κυβέρνηση παρέχει αξία ή ασφάλεια
\nγια τα χρήματα με κάποιας μορφής εγγύηση. Το πρόσφατο και σοβαρό
\nπαράδειγμα της χώρας μας που οδήγησε σε capital control δείχνει ότι ένα
\nπτωχευμένο κράτος δεν μπορεί να παρέχει κανενός είδους ασφάλεια για τις
\nκαταθέσεις των πολιτών και μπορούμε μόνο να βασιστούμε σε ιδιωτικούς
\nχρηματοοικονομικούς κολοσσούς εταιρείες και μετόχους τραπεζών για την
\nδιασφάλιση μιας ομαλής λειτουργίας όσο το δυνατόν του ελληνικού
\nχρηματοπιστωτικού συστήματος και την αποφυγή μεγαλυτέρων κοινωνικών
\nαναταραχών.
\nΜια επιπλέον ιδέα είναι ότι χρειαζόμαστε κάποιας μορφής νόμιμου χρήματος,
\nαλλιώς θα επικρατήσει οικονομικό χάος. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει
\nκανένας λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση πρέπει να επιβάλει τη χρήση ενός
\nνομίσματος ή ενός νομισματικού προτύπου. Η κυβέρνηση χρειάζεται να
\nεπιβλέπει την τήρηση και εκτέλεση των γραπτών συμβολαίων. Οι
\nσυμμετέχοντες στην αγορά μπορούν να αποφασίσουν οι ίδιοι τι νόμισμα
\nταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες τους.
\nΜια εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου του Gresham δημιουργεί το φόβο τα
\n«κακά» fiat νομίσματα θα θέσουν εκτός αγοράς το «καλό» ιδιωτικό νόμισμα.
\nΩστόσο, ο νόμος του Gresham ισχύει μόνο στην περίπτωση που έχουν
\nοριστεί σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες και οι οποίες επιβάλλονται με
\nνόμο. Σε μια ελεύθερη αγορά, τα καλά νομίσματα θα ακμάσουν και τα κακά
\nνομίσματα πλέον δεν θα υφίστανται.
\nΜια πιο ρεαλιστική ανησυχία είναι ότι η ύπαρξη πολλαπλών νομισμάτων θα
\nδημιουργούσε σχετικές δυσκολίες στην οικονομία ενώ ένα ενιαίο αποδεκτό
\nνόμισμα θα διευκόλυνε την ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας. Η
\nεμπειρία στην Ευρώπη πριν την εισαγωγή του ευρώ ως ενιαίου νομίσματος
\nμας δείχνει ότι αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα. Η ύπαρξη περισσότερων του
\n78
\nενός νομίσματος σε μια γεωγραφική περιοχή προσέφερε στους οικονομικούς
\nφορείς τη δυνατότητα επιλογών καθώς έδινε την δυνατότητα στους πολίτες να
\nαποφεύγουν κάποιο μη επιθυμητό νόμισμα και να λαμβάνουν την κατάλληλη
\nτιμή σε αντάλλαγμα για τα αγαθά και τις υπηρεσίες τους. Σε κάθε περίπτωση,
\nο Hayek υποθέτει ότι οι περισσότεροι εκδότες θα ήταν πιθανόν τελικά να
\nσυγκλίνουν σε ένα ενιαίο νομισματικό πρότυπο με βάση συγκεκριμένα αγαθά
\n(ή το πολύ, δύο ή τρία σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή), καθώς η αγορά
\nθα απαιτούσε μεγαλύτερη ομοιομορφία.
\nΥπάρχει ιστορικό προηγούμενο για τα ιδιωτικά νομίσματα. Ενώ ο κανόνας του
\nχρυσού συχνά πιστώνεται ότι είναι το νομισματικό σύστημα που τροφοδότησε
\nτη Βιομηχανική Επανάσταση, στην πραγματικότητα ήταν η δημιουργία
\nνομισμάτων από μη κρατικούς φορείς, ιδιαίτερα στην Αγγλία. Η Parys Mine
\nCompany και τα νομισματοκοπεία του Soho κυρίως, παρείχαν την κλίμακα
\nπάνω στην οποία βασίστηκε η κατασκευή ιδιωτικών κερμάτων που ήταν
\nαπαραίτητη για την επέκταση της βρετανικής οικονομίας, το επίκεντρο της
\nΒιομηχανικής Επανάστασης. Στην Αμερική, η έκδοση τραπεζογραμματίων
\nαπό ιδιωτικούς φορείς ήταν επίσης συνήθης πρακτική μέχρι που ο Andrew
\nJackson εξέδωσε μια σημαντική εκτελεστική εντολή για την παροχή νόμιμου
\nχρήματος για συναλλαγές προκαλώντας μεγάλο πανικό στην οικονομία.
\nΤα ιστορικά νομισματικά συστήματα ήταν πολύ διαφορετικά από αυτό που
\nέχουμε σήμερα, αλλά οι κοινές αρχές όσον αφορά τον ανταγωνισμό και την
\nαποτελεσματικότητα των ελεύθερων αγορών είναι διαχρονικές.(Milling 2011)
\n3.7 Κυκλοφορία παράλληλων νομισμάτων στη χώρα μας;
\nΚαθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη ευρώ, η ιδέα της εισαγωγής
\nενός παράλληλου νομίσματος που να χρησιμοποιείται για ορισμένες
\nεσωτερικές συναλλαγές -διατηρώντας παράλληλα το ευρώ για τις
\nυπάρχουσες τραπεζικές καταθέσεις και τις διεθνείς συναλλαγές- έχει
\nεπιστρέψει. Αν και υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα παράλληλων
\nνομισμάτων, η ανάλυση της ιδέας παραμένει στα σπάργανα. Παραμένει
\nασαφές εάν και πώς μπορεί να βρει κανείς τους σωστούς τρόπους. Ενδεικτικά
\n79
\nθα αναφέρουμε τι πραγματευόταν ο οικονομικός τύπος για το θέμα αυτό
\nβασιζόμενοι στο άρθρο του Jeremie Cohen-Setton 2015
\nΟι Biagio Bossone και Marco Cattaneo έγραφαν ότι σύμφωνα με διάφορα
\nδημοσιεύματα του Τύπου, τόσο η ελληνική κυβέρνηση όσο και η ΕΚΤ
\nλαμβάνουν υπόψη τους τη δυνατότητα έκδοσης (από την πλευρά της
\nΕλλάδας) ενός παράλληλου εγχώριου νομίσματος για να πληρώνουν για
\nκρατικές δαπάνες, μεταξύ των οποίων οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων και
\nοι συντάξεις καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη ευρώ. Ένα νέο
\nεγχώριο νόμισμα θα βοηθούσε να πληρωθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι
\nσυνταξιούχοι, ενώ θα απελευθέρωνε τα ευρώ που χρειάζονται για να
\nπληρωθούν οι πιστωτές.
\nΟ Ludwig Shuster γράφει ότι η ιδέα των παράλληλων νομισμάτων συζητήθηκε
\nπριν από τη δημιουργία του ευρώ. Για παράδειγμα, είχε προταθεί να εισαχθεί
\nαρχικά το ευρώ συμπληρωματικά προς τα εθνικά νομίσματα, για να γίνει πιο
\nήπια η μετάβαση προς την πλήρη ολοκλήρωση. Όπως ξέρουμε τώρα, οι
\nφορείς χάραξης πολιτικής ακολούθησαν ένα διαφορετικό μονοπάτι. Ομοίως,
\nύστερα από την ένωση, η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση αποφάσισε να
\nβγάλει το Ostmark από την κυκλοφορία μετά από την εισαγωγή του
\nDeutschmark αντί να το διατηρήσει ως ένα δευτερεύον νόμισμα στη διάρκεια
\nμιας μεταβατικής περιόδου (ο τότε υπουργός Οικονομικών, δεν ήταν σε θέση
\nνα κερδίσει στήριξη για αυτή την ιδέα).
\nΤα βασικά στοιχεία των παράλληλων νομισμάτων
\nΟ John Cochrane γράφει ότι στις σύγχρονες χρηματοπιστωτικές αγορές, μια
\nχώρα δεν χρειάζεται καν να έχει το δικαίωμα να τυπώσει χρήματα,
\nπροκειμένου να το πράξει. Τα ομόλογα είναι λεφτά αυτές τις ημέρες. Η
\nΕλλάδα μπορεί να τυπώσει IOUs. Ο Gavyn Davies γράφει ότι αυτά τα IOUs
\nδεν θα αποκτήσουν επισήμως την ιδιότητα του νόμιμου χρήματος, από τη
\nστιγμή που είναι ρητά ενάντια στους όρους των συνθηκών. Ο Γ. Βαρουφάκης
\nγράφει ότι το μεγάλο πλεονέκτημα τέτοιων σχημάτων είναι ότι δημιουργεί μια
\nπηγή ρευστότητας για τις κυβερνήσεις που είναι εκτός των αγορών ομολόγων,
\n80
\nδεν περιλαμβάνει τις τράπεζες και βρίσκεται εκτός των περιορισμών που
\nεπιβάλλονται από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
\nΟι Biagio Bossone και Marco Cattaneo γράφουν ότι η εισαγωγή ενός
\nελληνικού παράλληλου νομίσματος θα μπορούσε να λάβει χώρα με δύο
\nτουλάχιστον τρόπους. Η πρώτη οδός θα ήταν η Ελλάδα να εκδώσει IOUs,
\nδηλαδή υποσχετικές για την πληρωμή αυτού που φέρει ευρώ, σε μια
\nμελλοντική λήξη. Βασικά, αυτά τα IOUs θα είναι εκφρασμένα σε ευρώ
\nομόλογα, που εκδίδονται και χρησιμοποιούνται να αντικαταστήσουν ευρώ για
\nτην πληρωμή μισθών, συντάξεων κ.α. Η δεύτερη οδός θα ήταν να εκδοθούν
\nTax Credit Certificates (TCC) και να αποδοθούν σε εργαζόμενους και
\nεπιχειρήσεις χωρίς καμία επιβάρυνση. Τα TCC θα δίνουν το δικαίωμα στον
\nκάτοχό τους, μείωσης του φόρου ενός αντίστοιχου ποσού που θα λήγει, ας
\nπούμε, δύο χρόνια μετά την έκδοση. Τέτοια δικαιώματα θα μπορούσαν να
\nρευστοποιηθούν σε αντάλλαγμα για ευρώ και θα μπορούσαν να
\nχρησιμοποιηθούν για σκοπούς δαπανών. Η ρευστοποίηση των TCC θα λάβει
\nχώρα αντί αγορά TCC από εκείνους που θα έδιναν ευρώ σε αντάλλαγμα για
\nτο δικαίωμα μελλοντικών φοροαπαλλαγών.
\nΟ Paul Parentau γράφει ότι όταν εκδίδονται χρεόγραφα φορολογικών
\nπροσδοκιών, η κυβέρνηση ουσιαστικά τιτλοποιεί τις μελλοντικές φορολογικές
\nυποχρεώσεις των πολιτών της, και δημιουργεί αυτό που ισοδυναμεί με
\nπίστωση φόρου. Αυτή η πίστωση φόρου δεν θα πρέπει να λογίζεται ως
\nυποχρέωση στον ισολογισμό της κυβέρνησης και δεν θα απαιτεί σειρά
\nμελλοντικών πληρωμών τόκων. Ο Thomas Mayer γράφει ότι η ζήτηση για
\nειδικό κρατικό χρέος μπορεί να δημιουργηθεί απαιτώντας από τους εργοδότες
\nνα πληρώνουν κάθε αύξηση του κατώτατου μισθού, σε αυτό το νόμισμα. Για
\nνα προστατευτούν οι ισολογισμοί των τραπεζών, οι εγχώριες αρχές θα
\nμπορούσαν να φορολογήσουν την απόσυρση καταθέσεων και τις
\nμεταβιβάσεις χρημάτων στο εξωτερικό, με το ποσοστό της έκπτωσης των
\nνέων μέσων πληρωμής του ευρώ στην αγορά.
\nΣυνεχίζοντας, σημειώνει ότι καθώς το εργασιακό κόστος θα προκύψει εν
\nμέρει σε ευρώ και το υπόλοιπο στο παράλληλο νόμισμα, το εργασιακό κόστος
\nπου αποτελείται τόσο από το ευρώ όσο και από το παράλληλο νόμισμα
\n81
\nενδεχομένως να υποχωρούσε μόνο στο ευρώ. Αυτό θα αύξανε την
\nανταγωνιστικότητα και ιδιαίτερα τις εξαγωγές που βοηθούν τις labor extensive
\nεξαγωγές (π.χ. τον τουρισμό).
\nΥπάρχουν ιστορικά παραδείγματα ενός παράλληλου νομίσματος που εισήχθη
\nστη διάρκεια περιόδων οικονομικής πίεσης, τα οποία εξαφανίστηκαν στη
\nσυνέχεια. Για παράδειγμα, η Καλιφόρνια το 2009 πλήρωσε χρέος σε IOUs
\nπου κυκλοφόρησαν προσωρινά ως παράλληλο νόμισμα του δολαρίου. Το
\nκράτος εξαγόρασε τέτοια IOUs έναντι δολαρίων αφού είχε χαλαρώσει η
\nοικονομική ένταση. Επίσης, στη διάρκεια του αμερικανικού εμφυλίου, τα κράτη
\nτης Ένωσης στον Βορρά εισήγαγαν United States Notes για να
\nχρηματοδοτήσουν το κόστος πολέμου. Αυτά τα χρεόγραφα, που ονομάστηκαν
\nGreen Backs, κυκλοφόρησαν ως νόμισμα παράλληλα με το χρυσό δολάριο
\nκαι στη συνέχεια εξαγοράστηκαν από την αμερικανική κυβέρνηση. Στο
\nπλαίσιο αυτής της εμπειρίας, οι επαρχίες της Αργεντινής εξέδωσαν IOUs στη
\nδιάρκεια της κρίσης χρέους του 2001. Αλλά αυτό ήταν μόλις ένα προοίμιο για
\nτην εγκατάλειψη του συνδέσμου πέσο-δολάριο και της εισαγωγής ενός
\nκαθεστώτος κυμαινόμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας για το αργεντίνικο
\nνόμισμα.
\nΔύσκολο εγχείρημα να γίνει στην πράξη
\nΟ JP Koning γράφει ότι η έκδοση παράλληλων νομισμάτων φαίνεται μια
\nδύσκολη μάχη να κερδηθεί καθώς όποιος σχεδιάζει ένα ελληνικό παράλληλο
\nνόμισμα, έρχεται αντιμέτωπος με ένα αίνιγμα. Προκειμένου να πληρώσει τους
\nλογαριασμούς της η κυβέρνηση μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο από το να
\nεισάγει ένα ευμετάβλητο asset που διαπραγματεύεται με έκπτωση έναντι του
\nευρώ. Αυτή η μεταβλητότητα του asset και η σχετική απουσία ρευστότητας
\nδεν θα το καταστήσει πολύ δημοφιλή στους αποδέκτες του. Μια προσπάθεια
\nνα καταστεί αυτό το asset περισσότερο αποδεκτό στη διαπραγμάτευση
\nθεσπίζοντας έναν συντελεστή μετατροπής ένα προς ένα με το ευρώ, θα έχει
\nως αποτέλεσμα ένα μικρό βραχυκύκλωμα του σχήματος, καθώς όλοι θα
\nθέλουν να πληρωθούν τα IOUs.
\nΣυνεχίζοντας, εάν τα IOUs διαπραγματεύονται με ένα μεταβλητό discount σε
\nευρώ, τότε η ικανότητά τους να λειτουργήσουν ως ένα ανταγωνιστικό μέσο
\n82
\nσυναλλαγής θα υποστεί πλήγμα. Αυτή η έλλειψη ρευστότητας έρχεται σε
\nαντίθεση με ένα από τα βασικά σημεία πώλησης ενός ελληνικού παράλληλου
\nνομίσματος, το οποίο είναι να χρηματοδοτείται η κυβέρνηση εκτοπίζοντας
\nορισμένα από τα μέσα συναλλαγής που κυκλοφορούν ήδη, τα ευρώ, από τα
\nπορτοφόλια των πολιτών. Κατά προτίμηση, τα ανεπιθύμητα ευρώ θα
\nοδηγηθούν πίσω στην ΕΚΤ για να ακυρωθούν, μειώνοντας την κυριότητα της
\nΕΚΤ, αλλά αυξάνοντας το κυριαρχικό δικαίωμα του ελληνικού κράτους, καθώς
\nτα ελληνικά IOUs σπεύδουν να καλύψουν το κενό. Ωστόσο, εάν η νέα
\nπαράλληλη μονάδα δεν μπορεί να συναγωνιστεί με την ρευστότητα του ευρώ,
\nτότε θα υπάρξει πολύ λίγος χώρος για τα ελληνικά IOUs στα ελληνικά
\nχαρτοφυλάκια, και λίγη ελάφρυνση στα δημόσια οικονομικά.
\nΟ JP Koning τονίζει ότι εάν η ελληνική κυβέρνηση προσπαθήσει να
\nπροωθήσει την ρευστότητα του παράλληλου νομίσματός της έχοντάς το να
\nδιαπραγματεύεται σε μια σταθερή ισοτιμία ένα προς ένα έναντι του ευρώ, τότε
\nμια αλλοιωμένη εκδοχή του Gresham Law θα κατακλύσει την Ελλάδα. Η
\nπροθυμία της κυβέρνησης να αγοράσει bad money από το δημόσιο με καλά
\nλεφτά, θα προάγει την μαζική μετατροπή σε ευρώ και ως εκ τούτου θα βγάλει
\nόλα τα bad money από την κυκλοφορία. Το ελληνικό παράλληλο νόμισμα θα
\nσταματήσει να υπάρχει.
\nΟ Tyler Cowen επίσης τονίζει ότι το πρόβλημα είναι αυτό της αξιοπιστίας.
\nΑκόμη και το να υπάρχει ένα νέο νόμισμα, χωρίς να έχει σημασία το σχέδιο,
\nθα μπορούσε να προκαλέσει τους ανθρώπους να πιστέψουν ότι τα ποσά των
\nτραπεζικών τους λογαριασμών θα μετατραπούν, οδηγώντας σε bank runs.
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
\nΟ
\n: Bitcoin και η αποκρατικοποίηση χρήματος
\nΟι θεωρητικές ρίζες του Bitcoin μπορούν να αναζητηθούν μεταξύ των
\nοικονομολόγων στην Αυστριακής σχολής και στην κριτική που κάνουν στο
\nσημερινό νομισματικό σύστημα βασισμένο στο λεγόμενο fiat money και τις
\nσοβαρές παρεμβάσεις πάνω σε αυτό από τις κυβερνήσεις και άλλους
\nκρατικούς φορείς οι οποίες έχουν οδηγήσει σε οξυμένους οικονομικούς
\nκύκλους και μαζικό πληθωρισμό.
\n83
\nΟ συγγραφέας Friedrich A. Hayek οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής
\nυποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να έχουν το μονοπώλιο στην
\nέκδοση χρήματος και κάνει την εξής πρόταση: οι ιδιωτικές τράπεζες να έχουν
\nτη δυνατότητα να εκδίδουν μη τοκοφόρα πιστοποιητικά, δηλαδή νομίσματα με
\nβάση το δικό τους brand\/λογότυπο. Τα νομίσματα αυτά θα πρέπει να είναι
\nανοικτά στον ανταγωνισμό και να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε
\nκυμαινόμενα επιτόκια συναλλάγματος. Αυτά τα νομίσματα που θα είναι σε
\nθέση να εγγυηθούν μια σταθερή αγοραστική δύναμη θα εξαλείψουν άλλα
\nλιγότερο σταθερά νομίσματα από την αγορά οδηγώντας σε ένα υγιές και
\nαποτελεσματικό νομισματικό σύστημα. Μέσα από αυτή τη λογική, οι
\nυποστηρικτές του Bitcoin, εμπνευσμένοι από τον κανόνα του χρυσού,
\nπιστεύουν ότι το Bitcoin θα μπορούσε ενδεχομένως να επηρεάσει
\nανταγωνιστικά το μονοπώλιο των κεντρικών τραπεζών.(Chowdhury and
\nMendelson 2013).
\nΣτην τεχνολογική εποχή που ζούμε το επιχείρημα των competitive private
\ncurrencies αποκτά νέα σημασία καθώς συνεχίζει με αμείωτο ρυθμό η
\nεξερεύνηση της αγοράς στον κόσμο των ψηφιακών νομισμάτων. Πως
\nσυνδέεται ενδεχομένως η πρόταση του οικονομολόγου F.Hayek με τη χρήση
\nbitcoin, του αποκεντρωμένου, διεθνώς διαδεδομένου ψηφιακού νομίσματος; H
\nθέση του Hayek είναι ότι τα χρήματα και η νομισματική τάξη θα πρέπει να
\nπαρέχονται καλύτερα από τον ιδιωτικό τομέα αντί της κεντρικής τράπεζας που
\nεκδίδει ένα εθνικό νόμισμα και υποστήριξε έναν κόσμο στον οποίο οι
\nεμπορικές τράπεζες θα εκδίδουν τα δικά τους νομίσματα τα οποία θα
\nβρίσκονται σε κυκλοφορία χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα εθνικά σύνορα.
\nΑπό την πλευρά της προσφοράς, ένα υποσύνολο των εμπορικών τραπεζών
\nθα χορηγούν δάνεια σε δικό τους νόμισμα και όσο πιο ευρέως αποδεκτό το
\nνόμισμα τόσο μεγαλύτερη η δυνητική αγορά για τα δάνεια της συγκεκριμένης
\nτράπεζας. Σύμφωνα με τον Hayek, ο ανταγωνισμός για το μερίδιο αγοράς θα
\nαναγκάσει τις εκδότριες τράπεζες να ανταγωνίζονται μεταξύ τους με γνώμονα
\nτη σταθερότητα των τιμών. Από την πλευρά της ζήτησης, οι
\nπελάτες\/καταναλωτές θα κινούνται προς την χρησιμοποίηση όποιου
\nνομίσματος ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους, ανεξαρτήτως της
\nγεωγραφικής θέσης ή των εθνικών συνόρων.
\n84
\nΣτη θέση λοιπόν του κινήτρου μιας κυβέρνησης να πληθωρίζει το χρήμα η
\nσυνέχιση της ύπαρξης ενός ιδιωτικού εκδότη χρήματος θα εξαρτηθεί από την
\nπαροχή νομίσματος με μια σταθερή αξία. Με πολλαπλά νομίσματα σε
\nταυτόχρονη κυκλοφορία, επιχειρήσεις και ιδιώτες θα μπορούσαν να
\nδιαφοροποιήσουν το χαρτοφυλάκιο τους, έτσι ώστε η κακοδιαχείριση ενός
\nσυγκεκριμένου νομίσματος να μην σημαίνει την εξάλειψη μιας ολόκληρης
\nεθνικής οικονομίας.
\nΤο όραμα του Hayek παρόλα αυτά ήταν ακόμα ένα νομισματικό σύστημα που
\nελέγχεται από την ανθρώπινη προαίρεση. Με το Bitcoin,ο ρυθμός δημιουργίας
\nχρήματος και η κατανομή των νέων bitcoins στην οικονομία θα συνεχίσει
\nσύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπονται στον κώδικα δηλαδή η
\nνομισματική πολιτική του Bitcoin είναι σε αυτόματο πιλότο. Όλες οι λειτουργίες
\nτου όπως η έκδοση bitcoins, η επεξεργασία των συναλλαγών και επαλήθευση
\nτους, πραγματοποιούνται συλλογικά μέσω της peer-to-peer τεχνολογίας (P2P)
\nπου χρησιμοποιεί το δικτύο, χωρίς την μεσολάβηση κάποιου κεντρικού
\nκεντρικό επόπτη ή οργανισμού που θα επιβλέπει αυτές τις δραστηριότητες σε
\nαντίθεση με τα συμβατικά νομίσματα.
\nΜοιράζονται όμως και μια σημαντική ομοιότητα με το όραμα του Χάγιεκ στο
\nότι πρόκειται για ένα πεδίο ανοιχτό στον ανταγωνισμό. Ο πολλαπλασιασμός
\nτων εναλλακτικής μορφής νομισμάτων μας δείχνει πόσο εύκολο είναι να
\nδημιουργηθούν συνθήκες ανταγωνισμού στο συγκεκριμένο πεδίο και η βασική
\nδιαπίστωση που προκύπτει είναι ότι εάν νομίσματα, όπως το Bitcoin,
\nαλλάξουν τις γενικές αντιλήψεις για το τι είναι το χρήμα και από πού
\nπροέρχεται, θα μπορούσε κάποια μέρα να υπάρχει χώρος για την ιδιωτική
\nπροσφορά χρήματος ακόμα και από γνωστές εταιρείες κολοσσούς που
\nπειραματίζονται με τις κινητές πληρωμές και απολαμβάνουν την εξαιρετική
\nαναγνωρισιμότητα του σήματος τους, καθώς και την εμπιστοσύνη των
\nκαταναλωτών. (Fong, 2013).
\nTo Bitcoin ενσαρκώνει πλήρως το πνεύμα του αποκρατικοποιημένου
\nχρήματος, καθώς δεν χρειάζεται καμία εξουσία για τη συνέχιση της ύπαρξής
\nτου και δεν αναγνωρίζει πολιτικά σύνορα για την κυκλοφορία του. Πράγματι,
\nοι υποστηρικτές του θεωρούν το Bitcoin ως ένα καλό σημείο εκκίνησης για να
\n85
\nσταματήσει το μονοπώλιο των κεντρικών τραπεζών στην έκδοση χρήματος
\nκαι η δημιουργία του είναι εμπνευσμένη από τον κανόνα του χρυσού.(Matonis
\n2012).
\nΣτο σημείο αυτό αξίζει να αναλύσουμε τα χαρακτηριστικά ενός «ιδανικού
\nχρήματος”( ideal money) και να συγκρίνουμε τον χρυσό και το Bitcoin σε κάθε
\nένα από αυτά τα πεδία.(Freeman 2011)
\nΗ σπανιότητα – η περιορισμένη προσφορά χρήματος βοηθά στη διατήρηση
\nτης αξίας του. Η παροχή του χρυσού ρυθμίζεται από τη φύση ενώ η παροχή
\nBitcoin περιορίζεται από τη διαμόρφωσή του και από τις παραμέτρους του
\nσυστήματος δημιουργίας του. Αναμένεται ότι η συνολική παραγωγή των
\nbitcoins θα αγγίξει τα 21 εκατομμύρια μέχρι το 2140.
\nΗ ανθεκτικότητα – η ικανότητα αντίστασης στη φθορά και την αποσύνθεση. Ο
\nχρυσός δεν αποσυντίθεται και δεν σαπίζει. Με το κατάλληλο back-up και
\nηλεκτρονική αποθήκευση ούτε και το Bitcoin.
\nΗ ανταλλαξιμότητα και η διαιρετότητα (divisibility) – η δυνατότητα να μπορεί το
\nνόμισμα να διαιρεθεί σε μικρότερες, ανταλλάξιμες μονάδες. Τόσο ο χρυσός
\nκαι όσο και το Bitcoin μπορούν να διαιρεθούν σε πολύ μικρές ποσότητες ίσης
\nαξίας ,με το κόστος της διαίρεσης του Bitcoin να είναι κοντά στο μηδέν.
\nΗ φορητότητα – μια επαρκής συγκέντρωση αξίας που να επιτρέπει και την
\nαποτελεσματική μεταφορά της. Λόγω της συμπυκνωμένης αξία τους, τόσο ο
\nχρυσός και το Bitcoin έχουν εξαιρετική φορητότητα και επιπλέον το Bitcoin
\nμπορεί να μεταφερθεί σε όλο τον κόσμο με το πάτημα ενός κουμπιού.
\nΝα έχει αποδείξει την αξία του μέσω της επιτυχημένης χρήσης αυτού. Ο
\nχρυσός έχει μια ιστορία 6000 χρόνων ως αποδεδειγμένη μορφή χρήματος,
\nαλλά επίσης έχει αποδείξει και την αδυναμία του, καθώς έχει οδηγηθεί εκτός
\nτου νομισματικού συστήματος σε πολλές περιόδους της ιστορίας του,
\nσυμπεριλαμβανομένης και της τωρινής. Το Bitcoin από την άλλη υπάρχει
\nμόνο για ένα σύντομο χρονικό διάστημα και δεν έχει ακόμη αποδείξει την αξία
\nτου σε μεγάλες χρονικές περιόδους.
\n86
\nΗ χρησιμότητα του και η ικανότητα άμυνας- ο βαθμός που είναι ικανό να
\nυπερασπιστεί την αξία του. Ο χρυσός έχει πολλές χρήσεις στη βιομηχανία –
\nπέρα από τη χρησιμότητά του ως χρήμα. Η πρωταρχική χρήση του Bitcoin
\nείναι ως μέσο συναλλαγών. Ο χρόνος μόνο μπορεί να μας δείξει αν ο βαθμός
\nχρησιμότητας του ως μέσο συναλλαγών είναι μεγαλύτερος από την έλλειψη
\nχρησιμότητας του σε άλλους τομείς. Τέλος ο χρυσός, λόγω της φύσης του,
\nείναι ένα ακριβό υλικό και δύσκολο να αποθηκευτεί και να υπερασπιστεί την
\nαξία του. Στο Bitcoin είναι εύκολη η αποθήκευση αξίας. Ο βαθμός στον οποίο
\nμπορεί να υπερασπιστεί το Bitcoin την αξία του ως νόμισμα συνεχώς
\nδοκιμάζεται με ελπιδοφόρες προοπτικές. Κατανοούμε ότι δεν υπάρχει 100%
\nπροστασία για κάθε περιουσιακό στοιχείο, αλλά μπορεί κανείς να λάβει μέτρα
\nγια την ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Ο δείκτης κόστους ωφέλειας πρέπει
\nπάντοτε να λαμβάνεται υπόψη.
\nΟ Hayek στην μονογραφία του υποστήριξε την ικανότητα του ιδιωτικού
\nνομίσματος για να ανταγωνιστεί με το νόμισμα που εκδίδεται από το κράτος
\nεκθέτοντας μια σειρά από πλεονεκτήματα που μπορεί να διευκολύνουν την
\nύπαρξή του στην αγορά.
\nα) τα χρήματα που αναμένεται γενικά να διατηρήσουν την αγοραστική τους
\nδύναμη σχετικά σταθερή θα είναι σε συνεχή ζήτηση εφόσον οι άνθρωποι είναι
\nελεύθεροι να τα χρησιμοποιήσουν,
\nβ) με γνώμονα αυτή τη συνεχή ζήτηση που εξαρτάται από την επιτυχία στη
\nδιατήρηση της σταθερότητας της νομισματικής αξίας οι πολίτες μπορούν να
\nεμπιστεύονται αυτό το έργο ότι θα επιτευχθεί καλύτερα μέσα από τον
\nανταγωνισμό των ιδιωτικών τραπεζών από ό,τι θα έπραττε οποιοσδήποτε
\nμονοπωλιακός εκδότης που δεν διατρέχει κανένα κίνδυνο για να κάνει
\nυποτίμηση του νομίσματος που προσφέρει,
\nγ) ο φορέας έκδοσης θα μπορούσε να επιτύχει αυτό το αποτέλεσμα με τη
\nρύθμιση της ποσότητας έκδοσης του νομίσματος,
\nδ) μια τέτοια ρύθμιση της ποσότητας έκδοσης του κάθε νομίσματος θα
\nαποτελούσε τον καλύτερο τρόπο από όλες τις δυνατές μεθόδους ρύθμισης
\n87
\nτης ποσότητας των μέσων συναλλαγών τα οποία χρησιμοποιούνται για όλους
\nτους δυνατούς σκοπούς.
\nΞεκινώντας από τα πλεονεκτήματα του ιδιωτικού νομίσματος, που
\nαπαριθμούνται από Hayek, θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε μερικά από
\nτα πλεονεκτήματα του Bitcoin που καλύπτουν τα παραπάνω χαρακτηριστικά.
\n(Rogojanu, Badea 2014)
\nΗ δημιουργία των bitcoins η αλλιώς η εξόρυξή τους γίνεται μέσα από
\nπολύπλοκα υπολογιστικά προβλήματα που καθορίζουν το ρυθμό της
\nδημιουργίας τους περιορίζοντας την τελική προσφορά νομίσματος και
\nπαρέχοντας στο Bitcoin μια αντιπληθωριστική φύση σε αντίθετη με την
\nπροσφορά συμβατικών νομισμάτων από τις κεντρικές τράπεζες. Είναι γνωστό
\nότι ο περιορισμός της προσφοράς χρήματος μπορεί να θεωρηθεί ως
\nπλεονέκτημα στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Το συνολικό ποσό της
\nπροσφοράς χρήματος που αποτελείται από Bitcoins προσδιορίστηκε
\nχρησιμοποιώντας την τεχνολογία παραγωγής τους (mining) σε ακριβώς 21
\nεκατομμύρια bitcoins. Επίσης, οι συναλλαγές με bitcoins μπορούν να γίνουν
\nοποιαδήποτε στιγμή και οπουδήποτε, παρέχοντας ευελιξία στις επιχειρήσεις
\nκαι διευκολύνοντας την διενέργεια συναλλαγών οπουδήποτε στον κόσμο,
\nαποφεύγοντας έτσι τα έξοδα που σχετίζονται με την εμπορία συναλλάγματος.
\nΠαράλληλα, δεν υπάρχουν δαπάνες έκδοσης, όπως επίσης είναι πολύ μικρό
\nτο κόστος μεταφοράς, αποθήκευσης και ασφάλειας bitcoins σε σχέση με τα
\nπαραδοσιακά νομίσματα που είναι σε κυκλοφορία.
\nΈχει τις ίδιες ιδιότητες με τον χρυσό προσομοιώνοντας πολύ καλά την
\nιδιότητα της σπανιότητας πολύ καλά. Για να παραχθεί ένα bitcoin χρειάζεται ο
\nκατάλληλος εξοπλισμός και υπολογιστική ισχύς και η συνολική παραγωγή
\nπεριορίζεται σε 21 εκατομμύρια. Επίσης πολύ βασικό είναι το γεγονός ότι δεν
\nυπόκειται στην παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας για την δημιουργία
\nεμπιστοσύνης σε μια συγκεκριμένη κατηγορία ατόμων λόγω της έλλειψης
\nκυβερνητικής παρέμβασης στο καθορισμό της συναλλαγματικής ισοτιμίας.
\nΗ περιορισμένη προσφορά και η ανωνυμία που προσφέρει το Bitcoin είναι μια
\nελκυστική επιλογή για τους υποστηρικτές ενός αποκεντρωμένου συστήματος
\nνομισματικής πολιτικής και των ανθρώπων που έχουν χάσει την εμπιστοσύνη
\n88
\nτους στο τωρινό χρηματοπιστωτικό σύστημα μετά την πρόσφατη παγκόσμια
\nκρίση. Επιπλέον, θα μπορούσε να είναι ελκυστικό για τα άτομα που
\nαναζητούν να κάνουν αντιστάθμιση κινδύνου έναντι ασταθή τοπικά
\nνομίσματα. Από θεσμική άποψη, έστω και αν τα σημερινά χρήματα κινούνται
\nόλο και περισσότερο σε ένα ηλεκτρονικό περιβάλλον, υπάρχει ο έλεγχος από
\nτο τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, στην πιο αγνή τους μορφή, τα ψηφιακά peerto-peer νομίσματα εξαλείφουν την ανάγκη της τραπεζικής διαμεσολάβησης και
\nτων κρατικών εγγυήσεων. Ένα αποκεντρωμένο ψηφιακό νόμισμα
\nενδεχομένως προκαλεί ολόκληρο το νομισματικό και τραπεζικό σύστημα.
\nΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο
\n: Συμπεράσματα
\nΟι συζητήσεις σχετικά με τις μελλοντικές προοπτικές του παραστατικού
\nχρήματος έχουν ενταθεί στα χρόνια μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση.
\nΠαραστατικό χρήμα θεωρείται οποιαδήποτε νόμισμα έχει οριστεί ως νόμιμο
\nνόμισμα πληρωμών και συναλλαγών (legal tender) και φορέα έκδοσης του
\nαποτελεί μια κεντρική αρχή, συνήθως μια κεντρική τράπεζα. Η αγορά το
\nαποδέχεται ως μέσο συναλλαγών για αγαθά και υπηρεσίες, λόγω της
\nεμπιστοσύνης που έχει στην κεντρική αρχή που εκδίδει το νόμισμα. Από την
\nκατάρρευση του διεθνούς νομισματικού συστήματος στο Bretton Woods το
\n1971, οι μεγάλες οικονομίες του κόσμου έχουν βασιστεί σε παραστατικό
\nχρήμα (fiat money). Ωστόσο, το ισχύον νομισματικό σύστημα που στηρίζεται
\nστο παραστατικό χρήμα έχει επικριθεί έντονα από πολλούς φιλελεύθερους
\nοικονομολόγους, ειδικά από την αυστριακή σχολή, που αντιτίθενται στο
\nκρατικό μονοπώλιο της προσφοράς και διαχείρισης χρήματος. Οι επικρίσεις
\nαυτές έχουν ενταθεί ξανά μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση το 2008, η
\nοποία έχει θέσει υπό αμφισβήτηση το μέλλον των κυριότερων νομισμάτων
\nόπως το ευρώ και έχει υπονομεύσει την υπεροχή του αμερικανικού δολαρίου.
\nΕπιπλέον, έχει επίσης αμφισβητηθεί η αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών
\nστη διαχείριση των εθνικών νομισμάτων. Ενώ σήμερα είμαστε σε ένα
\nπεριβάλλον αποπληθωρισμού στην Ευρώπη, διαχρονικά η νομισματική
\nπολιτική των κεντρικών τραπεζών δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις. Βασική
\n89
\nκριτική είναι ο πληθωρισμός, κάτι που ωστόσο δεν παρατηρούμε να συμβαίνει
\nστην Ευρώπη. Αντίθετα τώρα έχουμε αποπληθωρισμό που επίσης είναι
\nπρόβλημα για την οικονομία και το προκάλεσε η ΕΚΤ με την πολιτική της
\nΜια εναλλακτική πρόταση για την τωρινή νομισματική πολιτική υπό το
\nκαθεστώς του παραστατικού χρήματος εισηγήθηκε ο νομπελίστας
\nοικονομολόγος F. Hayek που θεωρεί ότι το χρήμα δεν διαφέρει από τα άλλα
\nαγαθά και ότι η παροχή χρήματος θα ήταν πιο αποτελεσματική μέσω του
\nανταγωνισμού μεταξύ ιδιωτικών τραπεζών από το κρατικό μονοπώλιο
\nέκδοσης χρήματος. Προτείνει το τέλος του κρατικού μονοπωλίου στην έκδοση
\nχρήματος, παρέχοντας τη δυνατότητα στις ιδιωτικές τράπεζες να εκδίδουν τα
\nδικά τους χρήματα, χωρίς τη υποχρέωση να είναι εξαγοράσιμα, να μπορούν
\nδηλαδή να εξαργυρωθούν βάσει ενός συγκεκριμένου αγαθού\/εμπορεύματος.
\nΥπό την έννοια αυτή, κάθε ιδιωτική τράπεζα θα μπορούσε να εκδώσει το δικό
\nτης νόμισμα με τον ίδιο τρόπο που το υλοποιούν οι κεντρικές τράπεζες, απλά
\nεκδίδοντας χρήμα. Τα νομίσματα αυτά θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την
\nαποδοχή των πολιτών με αποτέλεσμα την δημιουργία ενός συστήματος
\nκυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών για να ασχοληθεί με το πλήθος
\nτων νομισμάτων που θα κυκλοφορεί στην οικονομία.
\nΕφόσον κάθε ιδιωτική τράπεζα θα μπορούσε να εκδώσει χρήματα κατά την
\nπλήρη διακριτική της ευχέρεια προκύπτουν εύλογα φόβοι για υψηλά επίπεδα
\nπληθωρισμού. Αυτό το πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί από τους επιμέρους
\nφορείς που με γνώμονα την διατήρηση της αυξημένης αγοραστικής δύναμης,
\nθα έχουν ισχυρή προτίμηση στα λιγότερο πληθωριστικά νομίσματα. Αυτή η
\nπειθαρχία της αγοράς πάνω στις πληθωριστικές πιέσεις θα αναγκάσει τους
\nανταγωνιστές είτε να μειώσουν τα ποσοστά πληθωρισμού του νομίσματος τους
\nή να τεθούν εκτός αγοράς. Όπως είπε ο Hayek (1990), “the chief attraction the
\nissuer of a competitive currency has to offer to his customers is the assurance
\nthat its value will be kept stable (or otherwise made to behave in a
\npredictable manner)”.O μηχανισμός της αγοράς θα προσφέρει την καλύτερη
\nπιθανή λύση για την οικονομία και την αγορά, με τις ιδιωτικές τράπεζες να
\nρυθμίζουν την προσφορά χρήματος με γνώμονα την σταθερότητα των τιμών
\nκαι την διατήρηση χαμηλού επιπέδου του πληθωρισμού.
\n90
\nΑν και ο Friedrich Hayek συχνά πιστώνεται για την αναβίωση της έρευνας για
\nτα εναλλακτικά νομισματικά συστήματα, η δική του πρόταση έλαβε έντονη
\nκριτική από τους Milton Friedman (1984), Stanley Fischer, και άλλους
\nοικονομολόγους. Από την σκοπιά του Friedman τα network effects, η
\nαποδοχή δηλαδή συγκεκριμένων νομισμάτων μεταξύ των εμπορικών εταίρων
\n– δηλαδή το μέγεθος και τη θέση του νομισματικού δικτύου που παρέχουν στα
\nήδη υπάρχοντα νομίσματα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, και το κόστος
\nαλλαγής (switching costs) αποθαρρύνουν την προοπτική δημιουργίας ενός
\nεναλλακτικού συστήματος και την λειτουργία του κατά τον επιθυμητό τρόπο. Ο
\nHayek από την άλλη θεωρεί ότι το κύριο μέλημα των οικονομικών φορέων
\nείναι η διατήρηση της αγοραστικής τους δύναμης αλλά τους επιβάλλεται η
\nχρησιμοποίηση του νόμιμου χρήματος και δεν μπορούν να εκφράσουν τις
\nπροτιμήσεις τους για εναλλακτικά νομίσματα.
\nΣε ένα σύστημα free banking οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί
\nείναι ελεύθεροι να συμμετέχουν σε οποιεσδήποτε δραστηριότητες δανεισμού
\nκαι να εκδίδουν χρήμα έχοντας ως μόνο περιορισμό ότι το κοινό αποδέχεται
\nτο παθητικό τους (liabilities). Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το κεντρικό
\nτραπεζικό σύστημα που επιβάλλει κανόνες και ρυθμίζει την λειτουργία τους,
\nόπως επίσης η κεντρική τράπεζα έχει το μονοπώλιο στην έκδοση χρήματος.
\nΟ πειθαρχικός μηχανισμός που ελέγχει την υπερβολική έκδοση
\nτραπεζογραμματίων είναι η επιστροφή του επιπλέον αποθέματος πίσω στην
\nεκδότρια τράπεζα. Βασικό ρόλο στην λειτουργία του free banking έχει η
\nθεσμοθέτηση ενός εκκαθαριστικού οίκου (clearing house) που θα έχει τον
\nρόλο του μεσολαβητή μεταξύ των τραπεζών για την επιστροφή της επιπλέον
\nποσότητας χρήματος και παράλληλα θα ασκεί και ελεγκτικό ρόλο για τον
\nπεριορισμό της υπερπροσφοράς. Στο σύστημα κεντρικής τραπεζικής επειδή
\nυπάρχει το μονοπώλιο στην έκδοση χρήματος η υπερβολική προσφορά
\nχρήματος αυξάνει τις τραπεζικές καταθέσεις, οδηγεί σε μείωση των επιτοκίων
\nκαι καταλήγουμε σε νομισματική επεκτατική πολιτική.
\nΚατά τη γνώμη μου η αναδιαμόρφωση του τραπεζικού συστήματος για τη
\nδημιουργία ενός συστήματος free banking είναι ένα εγχείρημα σχεδόν
\nανέφικτο στην εποχή της τραπεζικής παγκοσμιοποίησης καθώς οι μικρές
\nχώρες όπως η Ελλάδα εξαρτόμαστε από τους εμπορικούς μας εταίρους και
\n91
\nλειτουργούμε υπό το καθεστώς του ενιαίου νομίσματος και της ΕΚΤ. Ωστόσο
\nσκέψεις για δημιουργία ενός παράλληλου εγχώριου νομίσματος για να
\nπληρώνονται οι κρατικές δαπάνες (οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων και οι
\nσυντάξεις) καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη ευρώ έχουν
\nδιατυπωθεί σε υποτυπώδη βάση και παίρνουν την μορφή των IOUs ή Tax
\nCredit Certificate.Ένα εγχείρημα δύσκολο στην πράξη λόγω πιθανής έλλειψης
\nαξιοπιστίας, έλλειψης ρευστότητας για μετατροπή σε ευρώ αλλά θεωρώ ότι
\nαποτελεί μια εξελικτική διαδικασία που χρειάζεται το κατάλληλο νομικό
\nπλαίσιο για την αποδοχή τους και δοκιμή στην πράξη για να υπάρξει μια
\nσταδιακή εξοικείωση και χρησιμότητα από την αγορά. Η επιβολή των capital
\ncontrols προκάλεσε ένα αρχικό σοκ στην ελληνική οικονομία αλλά μετέπειτα οι
\nοικονομικοί φορείς, νοικοκυριά επιχειρήσεις προσαρμόστηκαν σχετικά
\nγρήγορα στα νέα δεδομένα.
\nΤο Bitcoin αποτελεί μια νέα καινοτομία των τελευταίων ετών, η οποία
\nενεργοποιήθηκε από την ανάπτυξη των σύγχρονων τεχνολογιών και την
\nαύξηση της διείσδυσης του Διαδικτύου στον κόσμο. Το Βitcoin είναι
\nριζοσπαστικό και μοναδικό γιατί διαθέτει μια σειρά από καινοτόμα
\nχαρακτηριστικά που επιτρέπουν την ασφαλή χρήση του και οδήγησαν στην
\nδιάδοσή του. Καταρχήν το Bitcoin είναι το πρώτο ψηφιακό νόμισμα
\nσχεδιασμένο με έναν αποκεντρωμένο τρόπο, ένα τεχνολογικό επίτευγμα. Δεν
\nυπάρχει κάποιος κεντρικός server όπου το Bitcoin είναι σε λειτουργία. Το
\nBitcoin λειτουργεί μέσα από ένα δίκτυο peer-to-peer των συνδεδεμένων
\nυπολογιστών.
\nΠαράλληλα το bitcoin μέσω της blockchain καταφέρνει να επιλύει
\nαποτελεσματικά το πρόβλημα double spending των δαπανών σε μια
\nκατατετμημένη οικονομική βάση παρόλο που σε ένα αποκεντρωμένο
\nσύστημα, είναι δύσκολο υπολογιστικά να διατηρηθεί μια συνεπής βάση
\nδεδομένων. Η εξόρυξη (mining) είναι η διαδικασία δαπάνης υπολογιστικής
\nισχύος για να επεξεργαστούν οι συναλλαγές, να ασφαλιστεί το δίκτυο και για
\nνα παραμείνουν όλοι οι χρήστες στο σύστημα συγχρονισμένοι μαζί. Μπορεί
\nνα εκληφθεί ως το κέντρο δεδομένων του Bitcoin με την εξαίρεση ότι έχει
\nσχεδιαστεί για να είναι πλήρως αποκεντρωμένο με miners που λειτουργούν
\nσε όλες τις χώρες και κανένα άτομο δεν ασκεί έλεγχο πάνω στο δίκτυο. Η
\n92
\nδιαδικασία της εξόρυξης είναι αυτή που διασφαλίζει τις συναλλαγές των
\nχρηστών και δημιουργεί νέα bitcoins.
\nΤο Bitcoin έχει αποκτήσει όλο και περισσότερο έδαφος στην πραγματική
\nοικονομία. Το νόμισμα γίνεται δεκτό για πληρωμές σε πολλά sites, όπως
\nWordpress.com, Reddit ή στη νέα υπηρεσία φιλοξενίας αρχείων στο δίκτυο
\nMega. Ο αυξανόμενος αριθμός των χρηστών έχει επηρεαστεί από τα
\nπλεονεκτήματα που παρέχει ο κυβερνοχώρος και εξαιτίας της μειωμένης
\nεμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα. Για παράδειγμα, στην Κύπρο και στον
\nΚαναδά εγκαινιάστηκαν ΑΤΜ, μέσω των οποίων πραγματικά νομίσματα
\nμπορούν να ανταλλαχθούν για εικονικό νόμισμα. Θεωρώ ότι η χρήση του είναι
\nπολύ ελπιδοφόρα ως ένας τρόπος μείωσης του κόστους συναλλαγών για τις
\nμικρές επιχειρήσεις, διευκολύνει την διενέργεια εμβασμάτων σε όλο τον
\nκόσμο, βελτιώνει την πρόσβαση σε κεφάλαια και βοηθά την προστασία των
\nατόμων έναντι των ελέγχων κεφαλαίου, εξασφαλίζει την δυνατότητα
\nμεγαλύτερης ανωνυμίας και κυρίως χρησιμοποιείται ευρύτατα για
\nαντιστάθμιση κινδύνου (hedging) στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
\nΟι κυβερνήσεις και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να
\nαναγνωρίσουν το γεγονός ότι είναι μόνο θέμα χρόνου προτού νέες μορφές
\nεικονικού νομίσματος όπως το Bitcoin, εισέλθουν στην αγορά και
\nεπικρατήσουν . Έτσι, η πρόκληση για τους φορείς χάραξης πολιτικής θα είναι
\nνα ενθαρρύνουν τις ευεργετικές χρήσεις του Bitcoin για το σύνολο της
\nοικονομίας ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις αρνητικές συνέπειές του.
\n93
\nΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ
\n About Bitcoin, https:\/\/bitcoin.org\/el\/faq
\n Baggiani Leonardo (2015) ‘A Formalisation of Hayek’s Concurrent
\nCurrencies with Insights on Stateless Somalia and the Flight of Bank
\nDeposits’, SSRN
\n Brennan, H. Geoffrey, and James M. Buchanan (1981) ‘Monopoly in
\nMoney and Inflation: The Case for a Constitution to Discipline
\nGovernment, Hobart Paper 88, London: Institute of Economic Affairs.
\n Brown Pamela (1982) “Constitution or Competition? Alternative Views
\non Monetary Reform” Selected essay reprint, www.econlib.org\/library
\nLiterature of Liberty. Vol. v, no. 3, pp. 7-52. Arlington, VA: Institute for
\nHumane Studies
\n Chowdhury Abdur and Barry Mendelson (2013), ‘Virtual Currency and
\nthe Financial System: The Case of Bitcoin’, Working paper, College of
\nBusiness Administration, Marquette University
\n Cohen -Setton Jeremie (2015) ‘The economics of parallel currencies’,
\nwww.bruegel.org, 2\/6\/2015
\n Dorn James (1989), ‘Alternatives to Government Fiat Money’, Cato
\nJournal, vol 9, No 2,pp 277-94
\n Dowd Kevin (1988) ‘Private Money, The path to Monetary Stability’
\nGroundbreaking analysis of the benefits of free banking, The Institute
\nof Economic Affairs, Hobart Paper 112
\n Dowd Kevin (2014) ‘New Private Monies – a Bit-part Player?’ Cobden
\nCentre and The Institute of Economic Affairs, Hobart Paper 174
\n Dowd Kevin and David Greenaway. (1993). “Currency Competition,
\nNetwork Externalities, and Switching Costs: Towards an Alternative
\nView of Optimum Currency Areas.” Economic Journal, 103(420): 1180–
\n9.
\n Fong Jeff (2013) ‘Hayek to Satoshi and Beyond’, “lets talkbitcoin.com”
\n Franco Pedro (2014) ‘Understanding Bitcoin, Cryptography
\nEngineering and Economics,’ Wiley Finance Series
\n94
\n Freeman Anthony (2011) ‘Bitcoin: A New Commodity Created To
\nServe Market Demand’ ,https:\/\/economicsandliberty.wordpress.com
\n Freeman Anthony (2011), ‘Further Observations on Bitcoin,
\nDigitalCurrencies,Privacyand Liberty,economicsandliberty.wordpress.c
\nom
\n Friedman Milton The Counter-Revolution in Monetary Theory,
\nOccasional paper 33 Institute of Economic Affairs,1970
\n Friedman M. (1984). “Currency Competition: A Skeptical View”.
\nCurrency Competition and Monetary Union, P. Salin, ed. Martinus
\nNijhoff: Hague.
\n Friedman Milton and Schwartz Anna, (1986). ‘Has Government Any
\nRole in Money?’, Journal of Monetary Economics, pp 37-62.
\n Hayek, Friedrich A. (1990). ‘Denationalisation of Money – The
\nArgument Refined: An Analyses of the Theory and Practice of
\nConcurrent Currencies’, 3rd edition. London: Institute of Economic
\nAffairs..
\n Hayek F.A.(2009) ‘Choice in Currency, A Way to Stop Inflation’,
\nCommentaries by Ivor F. Pearce, Harold B. Rose, Douglas Jay, Sir
\nKeith Joseph. The Institute of Economic Affairs 1976 and Republished
\nin cooperation with The Ludwig von Mises Institute 2009.
\n Harwick Cameron (2015), ‘Cryptocurrency and the Problem of
\nIntermediation’, SSRN
\n Howard David (2013), ‘The Denationalization of Money: A Review’,
\nJournal of Monetary Economics, (Retrieved 31\/1\/2013).
\n Hulsmann Jorg Guido (2014), ‘The cultural and Political Consequences
\nof Fiat Money’, Mises Institute, Mises.org
\n Kubat Max (2014), ‘An analysis of Bitcoin’, University of Economics,
\nPrague. 13THInternational Academic Conference Antibes
\n Luther W.J. (2011). “Friedman versus Hayek on Private Outside
\nMoneys: New Evidence for the Debate”. Paper available at
\nhttp:\/\/ssrn.com\/abstract=1831347
\n95
\n Malekzadeh Amir Reza (2015), ‘Should Fiat Money be Replaced with
\nVirtual Currencies?’, E- International Relations
\n Matonis Jon (2012), ‘Roots of Bitcoin can be found in the Austrian
\nSchool of Economics’, Article, Forbes.com
\n Milling Wendy (2011) ,’Forget Gold, Let’s Denationalize Money’
\nhttp:\/\/www.realclearmarkets.com\/articles
\n Rogojanu Angela and Liana Badea (2014), ‘The issue of competing
\ncurrencies. Case study- Bitcoin’, SSRN, Theoretical and Applied
\nEconomics, Volume XXI, No 1, pp 103-114
\n Selgin George, (1988), ‘The Theory of Free Banking-Money Supply
\nUnder Competitive Note Issue’, New Jersey: Rowman & Littlefield with
\nthe CATO Institute
\n Selgin George (2003), “Adaptive Learning and the Transition to Fiat
\nMoney.” Economic Journal, 113(484): 147-65
\n Younkins Edward (2000), ‘How Government manipulates Money and
\nproduces Inflation’, Article, www.quebecoislibre.org
\n Wikipedia about Fiat Money
\n White Lawrence and George Selgin (2000), ‘Why Private banks and
\nnot Central banks should issue currency, especially in Less Developed
\ncountries’, www.econlib.org
\n White Lawrence (1992), ‘Competition and Currency: Essays on Free
\nBanking and Money’, New York University Press
\n White Lawrence (1984), ‘Free Banking in Britain: Theory, Experience
\nand Debate, 1800- 1845’, New York: Cambridge University Press,
\n Αθανασίου Κωνσταντίνος (2016) ‘Τα διαγράμματα τιμών του Bitcoin
\nπου πρέπει να γνωρίζει κάθε επενδυτής’,Newsletter, bitcoinX.org
\n Κόκκινος Μαρίνος (2016), ‘Ανασκόπηση 2015 για το Bitcoin’,
\nΑναλύσεις, bitcoinX.org
\n Koutipandoras.gr (2012), ‘Η συμβίωση κράτους και τραπεζών στο
\nυπάρχον σύστημα’, Άρθρο
\n Κυρίτσης Άγγελος (2014), ‘Bitcoin: Είναι ασφαλές? Τι κινδύνους
\nεμπεριέχει?, Άρθρο, pcsteps.gr<\/p>\n